Το μετεμφυλιακό καθεστώς, οι παράνομοι και η «υπόθεση Πλουμπίδη»*

  ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  

«(...) αντιμετώπισε με απόλυτον ψυχραιμίαν τας σφαίρας του αποσπάσματος»...

Γράφει η Νατάσα Κεφαλληνού - ΙΣΤΟΡΙΑ - 14/08/2016

Στις 14 Αυγούστου 1954, χαράματα, ο Νίκος Πλουμπίδης, φορώντας ένα μαύρο κουστούμι και λευκό πουκάμισο, δεμένος με χειροπέδες, μεταφέρεται με αυτοκίνητο από τις φυλακές όπου κρατείται στην Αγία Μαρίνα, στο Δαφνί. Η ύστατη ώρα πλησιάζει μα εκείνος δεν χάνει το κουράγιο του. Απευθυνόμενος στους δημοσιογράφους που είναι συγκεντρωμένοι αξημέρωτα στον τόπο εκτέλεσής του, λέει: «Γεια σας παιδιά. Μπράβο, όλο νιάτα βλέπω μπροστά μου. Σας εύχομαι καλή σταδιοδρομία, να ’στε πάντα καλά. Βλέπετε εγώ σε λίγο φεύγω με ψεύτικες και άδικες κατηγορίες. Το Κόμμα μου, το ξέρω, θα βρει την αλήθεια και θα με δικαιώσει». Σε λίγο το εκτελεστικό απόσπασμα στήνεται απέναντί του, ο ίδιος αρνείται να του δέσουν τα μάτια και να κοινωνήσει.

  «Εξετελέσθη ζητωκραυγάζων υπέρ του ΚΚΕ, αντιμετώπισε με απόλυτον ψυχραιμίαν τας σφαίρας του αποσπάσματος» έγραφαν οι εφημερίδες την επόμενη μέρα.

Επρόκειτο για την τελευταία πράξη στην υπόθεσης της «ασυρματολογίας» (όπως τη χαρακτήριζε ο Τύπος της εποχής), που είχε ξεκινήσει με τη σύλληψη του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του (1950), στην οποία ο Ν. Πλουμπίδης ενεπλάκη με διάφορους τρόπους. Την ευθύνη για τη δολοφονία Πλουμπίδη είχε η μετεμφυλιακή κυβέρνηση του «Ελληνικού Συναγερμού» με πρωθυπουργό τον Αλ. Παπάγο. Η «υπόθεση Πλουμπίδη» αποκτά διπλό ενδιαφέρον καθώς μετά τη σύλληψή του στοχοποιήθηκε τόσο από τους κατασταλτικούς μηχανισμούς όσο και από την ηγεσία του κόμματός του.

Στην ηγεσία τα κρίσιμα χρόνια

Ο Νίκος Πλουμπίδης ή Μπάρμπας υπήρξε ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος του Πολιτικού Γραφείου (ΠΓ) από το 1938. Συμμετείχε στην καθοδήγηση του παράνομου μηχανισμού στη διάρκεια του εμφυλίου. Μετά την ήττα του ΔΣΕ, ήταν το μόνο μέλος του ΠΓ που παρέμεινε ασύλληπτο στην Αθήνα και η ηγεσία του έδωσε εντολή να αναλάβει την καθοδήγηση του παράνομου δικτύου. Παράλληλα, συνέδεσε το όνομά του με τις πρώτες προσπάθειες νόμιμης έκφρασης της Αριστεράς, το 1950-1.

Το αντι-κομμουνιστικό μετεμφυλιακό καθεστώς

Το τέλος του εμφυλίου πολέμου σηματοδότησε την επιβολή ενός αντι-κομμουνιστικού καθεστώτος: Το ΚΚΕ και το ΕΑΜ παρέμειναν εκτός νόμου, συνεχίστηκε η αναστολή άρθρων του Συντάγματος, η εφαρμογή διαφόρων «έκτακτων μέτρων» (έκτακτα στρατοδικεία, κ.λπ), μονιμοποιήθηκε η λειτουργία των στρατοπέδων συγκέντρωσης, η χρήση του «πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων» κ.ά. Τον Απρίλη του 1950, σύμφωνα με ανακοινώσεις του ΓΕΣ, 3.033 άτομα είχαν εκτελεστεί, 5.322 είχαν καταδικαστεί σε θάνατο από έκτακτα στρατοδικεία, 17.000 σε ισόβια, 20.000 ήταν εκτοπισμένοι.

Δομικά στοιχεία του μετεμφυλιακού καθεστώτος, τα οποία συναντάμε με διαφορετική ένταση σε όλη την περίοδο από το 1950-1967, ήταν: Η αυτονόμηση των ενόπλων δυνάμεων και του Στέμματος, η απορρόφηση της νομοθετικής εξουσίας από την εκτελεστική και η συνεχής προσφυγή στις «εξαιρετικές λειτουργίες», η λειτουργία διαφόρων ανταγωνιστικών κέντρων εξουσίας εντός του κράτους (μοναρχία, ένοπλες δυνάμεις, συμμαχικός παράγοντας).

Πιστοποιητικό Κοινωνικών φρονημάτων, που εξεδόθη το 1950, 

απαραίτητο για την πρόσληψη στο δημόσιο

Ο παράνομος μηχανισμός του ΚΚΕ αμέσως μετά τον εμφύλιο

Για την ηττημένη Αριστερά, το τέλος του εμφυλίου σηματοδοτήθηκε από το πέρασμα χιλιάδων πολεμιστών του ΔΣΕ, μελών του ΚΚΕ και της ηγεσίας, σε χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ. Λίγες ανταρτοομάδες παρέμεινα στο εσωτερικό έχοντας στενά περιθώρια δράσης. Τα παράνομα μέλη του ΚΚΕ γνώριζαν έναανελέητο πογκρόμ. Σε αυτό το πλαίσιο, η λειτουργία του παράνομου μηχανισμού του κόμματος αναγορεύτηκε από την ηγεσία ως πρώτιστος στόχος.

Το ΚΚΕ διατηρούσε παράνομο μηχανισμό (κομματικές οργανώσεις, τυπογραφεία, ασυρμάτους) στην Αθήνα καθ’ όλη τη διάρκεια του εμφυλίου. Ωστόσο από τον Μάρτη έως το Σεπτέμβρη 1949, η Ασφάλεια τον αποσάρθρωσε. Ο μόνος καθοδηγητής που είχε μείνει ασύλληπτος ήταν ο Νίκος Πλουμπίδης, ο οποίος ορίστηκε επικεφαλής του μετεμφυλιακού παράνομου μηχανισμού. Επιπλέον έχει διασωθεί και το δίκτυο των ασυρμάτων που έλεγχε ο Βαβούδης. Παράλληλα, ηγετικά στελέχη της ΕΠΟΝ (Σ. Κασιμάτης, Φ. Λαζάρου) συγκρότησαν 2ο παράνομο κέντρο στην Αθήνα, που ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικό απέναντι στο δίκτυο Πλουμπίδη.

Το παράνομο πιεστήριο του «Ριζοσπάστη» στην Καλλιθέα

Η πρώτη εκλογική καταγραφή

Μετά το λήξη του εμφυλίου, μια νέα εκλογική καταγραφή, που θα νομιμοποιούσε το στρατιωτικό αποτέλεσμα, ήταν αναγκαία. Στις 5 Μαρτίου 1950 προκηρύχθηκαν εκλογές, χωρίς τη χαλάρωση των αυταρχικών μέτρων. Τα προπολεμικά κόμματα (Λαϊκό Κόμμα και Κόμμα των Φιλελευθέρων) παρουσίασαν πτώση. Έκπληξη αποτέλεσαν: Η νεοσύστατη ΕΠΕΚ του Ν. Πλαστήρα, που πρόβαλλε ως στόχους την ειρήνευση και την αλλαγή, αλλά και η Δημοκρατική Παράταξη, εκλογικό μέτωπο της Αριστεράς, το οποίο συγκροτήθηκε με πρωτοβουλία του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ, απαρτιζόμενο από κόμματα που είχαν συνεργαστεί στο ΕΑΜ, το 1946. Ο Ν. Πλουμπίδης ήταν αυτός που ανέλαβε τις συνεννοήσεις, αυτοπροσώπως, με κίνδυνο να συλληφθεί. Κατά τις διαβουλεύσεις, οι σύμμαχοι αρνήθηκαν τη συμμετοχή των εξόριστων και των φυλακισμένων στα ψηφοδέλτια. Τελικά, ο Ν. Πλουμπίδης δέχθηκε τις απαιτήσεις τους, γεγονός που αποτέλεσε σημείο τριβής του με την ηγεσία.

Το «κεντρώο διάλειμμα» και τα «μέτρα ειρηνεύσεως»

Μετά τις εκλογές σχηματίστηκε κυβέρνηση Κέντρου με πρωθυπουργό τον Ν. Πλαστήρα. Σε μια προσπάθεια να γίνει μετάβαση από το καθεστώς του εμφυλίου, η κυβέρνηση ανέστειλε τις εκτελέσεις. Παράλληλα, προώθησε 5 νομοσχέδια για την εφαρμογή «μέτρων επιείκειας»: Αύξηση του Συμβουλίων Χαρίτων, αναθεώρηση των αποφάσεων των εκτάκτων στρατοδικείων, κατάργηση του Αναμορφωτηρίου της Μακρονήσου και αμνήστευση των παραδιδόμενων.

Τα «μέτρα» προκάλεσαν σάλο καθώς κατατέθηκαν στη Βουλή σε μια κρίσιμη, διεθνώς, περίοδο: Η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στην Κορέα και η όξυνση του Ψυχρού Πολέμου, ενίσχυσαν τις ακραίες φωνές εντός των διαφόρων κέντρων εξουσίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ξέσπασε κυβερνητική κρίση, όταν ο Πλαστήρας δήλωσε ότι θα καταργηθεί η θανατική ποινή. Η κυβέρνηση έπεσε τον Αύγουστο του 1950 και σχηματίστηκε νέα από τα κόμματα του Βενιζέλου και Παπανδρέου, με την υποστήριξη των Λαϊκών. Σε αυτή τη φάση, εντάθηκε η επίθεση κατά της Αριστεράς, επαναλειτούργησαν τα έκτακτα στρατοδικεία, οι διώξεις έπληξαν ακόμα και οπαδούς της ΕΠΕΚ.

Ο Νικόλαος Πλαστήρας πρωθυπουργός της κυβέρνησης Κέντρου

Η δράση των παρανόμων και η αποστολή Μπελογιάννη

Κατά τη διάρκεια του «κεντρώου διαλείμματος», η Αριστερά πίεζε για διεύρυνση των «μέτρων», ενώ κύριο αίτημά της ήταν η γενική αμνηστία. Σε αυτή τη φάση στόχος της ηγεσίας του ΚΚΕ ήταν η ανασυγκρότηση του παράνομου μηχανισμού με αποστολές στελεχών από το εξωτερικό, επικεφαλής των οποίων ορίστηκε ο Ν. Μπελογιάννης, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ. Πράγματι, τον Ιούνιο του 1950, ο Ν. Μπελογιάννης πέρασε παράνομα στη χώρα και ήρθε άμεσα σε επαφή με τον παράνομο μηχανισμό του Πλουμπίδη στην Αθήνα.

Τέλη Ιουνίου, γνώριζε ήδη την οργανωτική κατάσταση και ενημέρωνε την ηγεσία, μέσω του ασυρμάτου του Βαβούδη: «Σας γράφω κρίση μου για ανθρώπους μας. Ο Μπ (Πλουμπίδης) είναι εντάξει. Αρρώστια και απομόνωση συντελούν να βλέπει ορισμένα πράγματα στενά, σχολαστικά, χλιαρά. Κουφός (Βαβούδης) μάλλον εντάξει (…) Ξεκαθαρίζω, ανασυγκροτώ αυτό που υπάρχει και προσπαθώ να χτίσω άλλο παράλληλα»(i)

Η σύλληψη Μπελογιάννη

Μέσα σε ατμόσφαιρα έντασης των διώξεων από την κυβέρνηση Βενιζέλου – Παπανδρέου, πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 1950 η σύλληψη του Ν. Μπελογιάννη, της Έλλης Ιωαννίδου και 93 ακόμη κομμουνιστών. Επρόκειτο για το μεγαλύτερο «χτύπημα» της Ασφάλειας από την άνοιξη του 1949. Η υπόθεση αξιοποιήθηκε για τη σκλήρυνση των μέτρων εναντίον του ΚΚΕ (τον Μάρτη εκτελέστηκαν 14 κομμουνιστές, τον Απρίλη πραγματοποιήθηκε κύμα συλλήψεων στην Αθήνα).

Ανακοίνωση της ασφάλειας για την Ε. Ιωαννίδου και τον Ν. Μπελογιάννη

Οι συλλήψεις τροφοδότησαν κλίμα καχυποψίας μεταξύ των εναπομεινάντων παρανόμων, των φυλακισμένων, των εξόριστων και της ηγεσίας. Άμεσα πραγματοποιήθηκε αναδιάταξη των κομματικών δυνάμεων. Ο Ν. Πλουμπίδης πήρε εντολή από το ΠΓ «να κλειστεί μέσα», να έχει επαφή μονό με τον Βαβούδη, ο οποίος ανέλαβε την καθοδήγηση της νόμιμης και παράνομης δουλειάς.

Ωστόσο, τον Αύγουστο του 1951, για άλλη μια φορά η ηγεσία ορίζει τον Ν. Πλουμπίδη υπεύθυνο για τις συνεννοήσεις με τους συμμάχους εντός της νεοϊδρυθείσας ΕΔΑ. Οι εντολές που είχε ήταν η δημιουργία μετώπου με μίνιμουμ πρόγραμμα, η συμμετοχή στα ψηφοδέλτια φυλακισμένων – εξόριστων, του ίδιου και του Μπελογιάννη. Οι συγκεκριμένες υποψηφιότητες είχαν μεγάλη σημασία για το ΚΚΕ, ωστόσο οι σύμμαχοι μέσα στην ΕΔΑ τις αρνήθηκαν κατηγορηματικά. Μπροστά στον κίνδυνο να τορπιλιστεί το νέο εγχείρημα, ο Πλουμπίδης αποδέχεται τους όρους τους, προκαλώντας την αντίδραση της ηγεσίας.

Η δεύτερη φάση του «κεντρώου διαλείμματος»

Από τις εκλογές του Σεπτέμβρη 1951 προέκυψε κυβέρνηση συνασπισμού αποτελούμενη από την ΕΠΕΚ και το Κόμμα των Φιλελευθέρων. Το κέντρο για άλλη μια φορά προσπάθησε να προωθήσει μέτρα κατευνασμού: Αντικατάσταση των εκτάκτων στρατοδικείων από 5μελή εφετεία, κατάργηση των στρατοπέδων, μετατροπή των θανατικών ποινών σε ισόβια, κ.ά. Έως τα τέλη Οκτώβρη εξετάστηκαν από αναθεωρητικά στρατοδικεία οι υποθέσεις 571 θανατοποινιτών: Οι 124 απαλλάχθηκαν, σε 28 μετατράπηκε η ποινή σε ισόβια, σε 75 δεν άλλαξε η ποινή και στους υπόλοιπους αποδόθηκαν μικρότερες.

Το στράτευμα αντέδρασε. Μάλιστα με πρωτοβουλία του ξεκίνησε, εσπευσμένα, η δίκη Μπελογιάννη σε έκτακτο στρατοδικείο και όχι 5μελές εφετείο. Παραπέμφθηκαν 93 άτομα με κατηγόριες για παράβαση του ν. 509. Η τροπή της υπόθεσης άλλαξε όταν, λίγες μέρες πριν βγει η απόφαση, αποκαλύφθηκαν οι δύο ασύρματοι του ΚΚΕ σε Γλυφάδα και Καλλιθέα. Ο ασυρματιστής Βαβούδης αυτοκτόνησε για να μην πέσει στα χέρια των διωκτών του.

Ο Μπελογιάννης στο δικαστήριο

Τελικά το δικαστήριο επέβαλε σε 12 εκ των κατηγορουμένων θανατικές ποινές. Όμως η κυβέρνηση είχε δεσμευτεί ότι δεν θα γίνουν εκτελέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η αποκάλυψη των ασυρμάτων χρησιμοποιήθηκε από τις αρχές για να παραπεμφθεί εκ νέου ο Μπελογιάννης και 29 ακόμη κομμουνιστές στο Διαρκές Στρατοδικείο για παράβαση του ν. 375, περί κατασκοπίας.

Η νέα δίκη, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1952, τελείωσε με την καταδίκη 8 κατηγορούμενων σε θάνατο. Η απόφαση έπρεπε να εκτελεστεί σε 5 μέρες.

Δημοσιεύματα του Τύπου για την καταδίκη σε θάνατο των 8 κομμουνιστών

Δεκάδες προσωπικότητες από το χώρο της διανόησης (Σάρτρ, Ελυάρ κ.ά.), βουλευτές από την Αγγλία, Γαλλία, την ΕΔΑ και την ΕΠΕΚ ζήτησαν να μην γίνουν οι εκτελέσεις.

Αφίσα της γαλλικής επιτροπής αμνηστίας για τον Νίκο Μπελογιάννη

Εκείνες τις τραγικές στιγμές ήταν που ο Πλουμπίδης έστειλε επιστολή στην Ασφάλεια, αναλαμβάνοντας την καθοδήγηση του παράνομου μηχανισμού, διαβεβαιώνοντας ότι θα παραδοθεί αν ανακληθούν οι θανατικές ποινές. Ωστόσο το γράμμα του καταγγέλθηκε από την ηγεσία του ΚΚΕ ως κατασκεύασμα της Ασφάλειας.

Ιδιόχειρη επιστολή του Πλουμπίδη στην Ασφάλεια, για ανάληψη της ευθύνης της καθοδήγησης του παράνομου μηχανισμού

Τελικά στις 30 Μαρτίου, αφού το Συμβούλιο Χαρίτων αποφάσισε να μην ανασταλούν οι ποινές για τους Μπελογιάννη, Μπάτση, Αργυριάδη και Καλούμενο, οι 4 κομμουνιστές οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, αναδεικνύοντας μεταξύ άλλων και την τραγική αποτυχία της κυβέρνηση Κέντρου να επιβάλλει την πολιτική του κατευνασμού.

Η εκτέλεση των τεσσάρων (Μπελογιάννης, Αργυριάδης, Καλούμενος, Μπάτσης)

Η «υπόθεση Πλουμπίδη»

Οι αποκαλύψεις των ασυρμάτων οδήγησαν στο οριστικό μπλοκάρισμα της επικοινωνίας του παράνομου κέντρου του Ν. Πλουμπίδη με την ηγεσία. Χωρίς καμία κομματική μέριμνα ο Πλουμπίδης προσπαθούσε να διαφύγει τη σύλληψη, κρυμμένος σε σπίτια έμπιστών του. Εκείνη την περίοδο συστηματικές διαδόσεις μεταξύ των κομμουνιστών στο εσωτερικό ανέφεραν ότι ήταν «χαφιές». Μάλιστα ζητήθηκε και η γνώμη του Μπελογιάννη, ο οποίος εγγυήθηκε για δεύτερη φορά για την ακεραιότητά του. Σε όλη αυτή τη διαδικασία θα παίξει ρόλο και η προπαγάνδα της Ασφάλειας, η οποία συντηρεί ένα διαρκή δημοσιογραφικό θόρυβο για τον ασύλληπτο κομμουνιστή.

Τον Απρίλη του 1952, ο Πλουμπίδης έστειλε γράμμα στην Έ. Ιωαννίδου στο οποίο πιστοποιούσε πως έχει έξι μήνες να συνδεθεί με το Πολιτικό Γραφείο: «Σπίτι δεν έχω. Λεφτά υπάρχουν κάτι λίγα. (…) Ο 10 δεν μπορεί να μου βρει σπίτι γιατί φοβούνται όλοι την κατηγορία της κατασκοπίας». Παράλληλα διατύπωνε τους φόβους του: «Το κόμμα να μην ενδιαφερθεί για μένα τόσο καιρό σημαίνει ότι κάτι στραβό έχει εναντίον μου», «κάποιος δίνει πληροφορίες στο ΠΓ που το αναγκάζουν να είναι κουμπωμένο μαζί μου»(ii).

Οι φόβοι του Ν. Πλουμπίδη ήταν πραγματικοί, καθώς η ηγεσία είχε ξεκινήσει από το Γενάρη του 1952 διαδικασίες για την εξέταση της υπόθεσής του. Τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής είχαν κληθεί να γράψουν εκθέσεις με ό,τι σχετικό γνωρίζουν, οι οποίες ωστόσο δεν περιείχαν κάποιο ενοχοποιητικό στοιχείο. Αντίθετα, οι εκθέσεις του Ζαχαριάδη και Μπαρτζιώτα αποτελούσαν δριμύτατο κατηγορώ. Μετά την εκτέλεση του Μπελογιάννη, δόθηκε εντολή στον Μπαρτζιώτα να γράψει το σχέδιο απόφασης που αφορούσε στον Ν. Πλουμπίδη, το οποίο επικυρώθηκε τρεις μήνες αργότερα. Έγραφε χαρακτηριστικά: «Το ΠΓ εξετάζει δύο χρόνια τώρα την υπόθεση του Ν. Πλουμπίδη (…). Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν σε βάρος του αποδείχνουν ότι είναι παλιός προβοκάτορας του ΚΚΕ. (…) Η δράση του ξεδιαλύνεται κυρίως από την 4η Αυγούστου»(iii).

Οι βασικές κατηγορίες που του αποδόθηκαν ήταν οι χειρισμοί του στις εκλογικές αναμετρήσεις του 1950-1, τα «χτυπήματα» που υπέστη ο παράνομος μηχανισμός, και κυρίως η προδοσία του Μπελογιάννη στις αρχές(iv). Μάλιστα η απόφαση, σε μια προσπάθεια να δικαιολογηθεί γιατί ενώ υπήρχαν υποψίες χρησιμοποιούταν ως κύριος εκπρόσωπος του ΠΓ σε κομβικές κομματικές δράσεις, υποστήριζε: «Η Ασφάλεια για να τον διευκολύνει και παράλληλα για να κρατά στα χέρια της κάθε νόμιμη κίνηση, έδινε τη δυνατότητα στον Ν. Πλουμπίδη να βγάζει εφημερίδες κ.ά. Μα αυτό επέτρεπε στο ΚΚΕ να χρησιμοποιεί κάθε νόμιμο βήμα (…) και ακόμη να μπαίνει στα ίχνη της αποκάλυψης του προβοκάτορα»(v). Ο μόνος που αντέδρασε στην απόφαση ήταν ο Κ. Θέος. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε καμιά ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής δεν συζητήθηκε το ζήτημα.

Η ανυπαρξία ενός προστατευτικού δικτύου διευκόλυνε τη σύλληψη του Πλουμπίδη, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1952. Ο Ν. Πλουμπίδης ήταν προετοιμασμένος: Σε γράμμα του αναφέρει «τη σύλληψη μου την περίμενα, ήταν αναπόφευκτη αφού δεν είχα ούτε λεφτά, ούτε οργάνωση να στηριχθώ»(vi). Η ηγεσία, μετά τη σύλληψη, τον παρουσίασε μέσω του ραδιοσταθμού ως «χαφιέ» και ανέφερε ότι εδώ και καιρό είχε επισημάνει την προδοτική του δράση(vii). Η Ασφάλεια αξιοποίησε αμέσως τις ανακοινώσεις και προσπάθησε να στρέψει τον Πλουμπίδη εναντίον του ΚΚΕ, χωρίς κανένα αποτέλεσμα.

Δημοσιεύματα του Τύπου για τη σύλληψη του Πλουμπίδη

Κατά την παραμονή του στις φυλακές Σωτηρία κρατήθηκε σε απομόνωση από τους άλλους πολιτικούς κρατούμενους. Οι μόνοι που τον επισκέπτονταν ήταν οι γονείς και ο αδερφός της συζύγου του, που ήταν δικηγόρος του. Πιέσεις για να τον αποκηρύξει δεχόταν και η γυναίκα του. Ελάχιστοι ήταν εκείνοι που αντιτάχθηκαν ανοιχτά στις καταγγελίες της ηγεσίας. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Έλλης Ιωαννίδου. Όπως η ίδια αναφέρει «μόλις μαθεύτηκε η καταγγελία στις φυλακές Αβέρωφ, έστειλα μέσω Ελβετίας στο Ζαχαριάδη ότι κάνουν λάθος και μπορώ να τους στείλω στοιχεία. Εκείνοι μου ζήτησαν τα στοιχεία που είχα. Έστειλα κρυπτογραφημένο μήνυμα. Η απάντηση ήταν πως η επιτροπή πόλης της Αθήνας καθαιρούσε τη φυλακισμένη που είχε την τόλμη να αμφισβητήσει. Η επιχειρηματολογία της απόφασης στηρίζονταν στο ότι είχα πει να βάλει το κόμμα δικηγόρο στον Πλουμπίδη, στήριξα τη γυναίκα του κ.ά.»(viii).

Παρά τη διμέτωπη επίθεση, ο Πλουμπίδης παρέμεινε πιστός στην κομματική πειθαρχία. Θεώρησε ότι η ανακοίνωση της ηγεσίας «ήταν έκφραση των υπαρχόντων ερωτηματικών που γεννήθηκαν στην ΚΕ από γνώμες μου πάνω σε σοβαρά προβλήματα που εγώ καθοδήγησα και από πληροφορίες»(ix). Δικαιολόγησε μάλιστα την ενέργεια, υποστηρίζονταν ότι η καταγγελία αποτελούσε κλήση σε επαγρύπνηση. Μάλιστα, όπως φαίνεται σε γράμματα του από την φυλακή, πίστευε πως η ηγεσία, αν και έχει κάνει λάθος, κατοπινά θα τον αποκαθιστούσε.

Τη μάχη της δίκης την έδωσε μόνος, ωστόσο υπεράσπισε την κομμουνιστική δράση και κατήγγειλε τις μεθοδεύσεις του αντι-κομμουνιστικού κράτους. Στις 14 Αυγούστου του 1954 οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα. Πέντε χρόνια μετά τον εμφύλιο η κυβέρνηση του Ελληνικού Συναγερμού συνέχιζε τις εμφυλιοπολεμικές πρακτικές. Μόνο που αυτή τη φορά καμία αντίδραση δεν ξέσπασε από το στρατόπεδο των ηττημένων.

Αγόρευση του Πλουμπίδη στο δικαστήριο

Δύο μέρες μετά την εκτέλεση, η «Ελεύθερη Ελλάδα» πληροφορούσε ότι η δολοφονία ήταν εικονική και ο Πλουμπίδης είχε φυγαδευτεί στην Αμερική: «Η σκηνοθεσία της εκτέλεσης του προβοκάτορα Πλουμπίδη ήταν μέσα στα σχέδια τους να φουντώσουν την αντικομμουνιστική υστερία. Με την ψευτοεκτέλεση Πλουμπίδη θέλησαν να δημιουργήσουν προηγούμενο ότι εκτελούνται τάχα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ για να προχωρήσουν σε καταδίκες σε θάνατο και πραγματικές εκτελέσεις στελεχών – λαϊκών αγωνιστών»(x).

Επίσης θα υποστηριχθεί ότι ο Πλουμπίδης παρείχε πληροφορίες βάσει των οποίων έγιναν αναθεωρήσεις δικών, όπως στην περίπτωση της Ε. Ιωαννίδου: «Η παπαγική στρατοκρατία επιδιώκει να επικυρώσει τις θανατικές καταδίκες, να στηρίξει και να ξαναζεστάνει με τη βοήθεια του προβοκάτορα Πλουμπίδη τον πλαστηρικό μύθο περί κατασκοπίας»(xi). Η συκοφάντησή του συνεχίστηκε για αρκετά χρόνια. Την επίσημη διατύπωσή της θα αναλάβει ο Σ. Κασιμάτης με τα άρθρα του στο «Νέο Κόσμο» κατά το 1953. Η επιλογή αυτού του στελέχους δεν ήταν τυχαία, καθώς επρόκειτο για τον καθοδηγητή του 2ου παράνομου κέντρου, που διατύπωνε υποψίες για το μηχανισμό Πλουμπίδη στο ΠΓ. Ο ίδιος θα υποστηρίξει αργότερα ότι τα άρθρα τα έγραψε υπό την πίεση της ηγεσίας(xii).

Η αποκατάσταση

Οι καταγγελίες στο πρόσωπο του Πλουμπίδη θα σταματήσουν οριστικά μετά την καθαίρεση Ζαχαριάδη, όταν θα αναζητηθούν ευθύνες για τα «χτυπήματα» του παράνομου μηχανισμού, εντός των μελών του ΠΓ(xiii). Τότε ξεκινά και η εσωκομματική αναδιαπραγμάτευση της υπόθεσής του. Τον Νοέμβρη του 1957, συστάθηκε εξεταστική επιτροπή που συνέταξε πόρισμα. Σύμφωνα με αυτό: «Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο στα αρχεία της ΚΕ, που να καταγγέλλει ότι ο Ν. Πλουμπίδης ευθύνεται για τη σύλληψη του Μπελογιάννη»(xiv). Τα αίτια της σκευωρίας υποστηρίχθηκε πως ήταν πολιτικά: «(…) και μετά την ήττα τους χρειάστηκε ένας να του φορτώσουν τη χρεοκοπία της πολιτικής τους», ενώ ανέφερε «ειδική ευθύνη για τη συκοφάντηση και εξόντωση του φέρουν οι Ζαχαριάδης, Μπαρτζιώτας, Βλαντάς»(xv). Η 8η Ολομέλεια θα τον αποκαταστήσει με μια λιτή απόφαση, η οποία ωστόσο δεν δημοσιοποιήθηκε.

~~~~~~~~~~~~~~~

*Το κείμενο αποτελεί συντομευμένη έκδοση του άρθρου που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ιστορία Εικονογραφημένη» (Αύγουστος 2015)
i Ραδιοτηλεγράφημα 26/6/1950 Βλ. Σ. Κασιμάτη, Οι Παράνομοι: άνθρωποι και ντοκουμέντα, Φιλίστωρ, Αθήνα 1997, σ. 177.
ii Δ. Παπαχρίστου, Νίκος Πλουμπίδης – Ντοκουμέντα, Το Ποντίκι, Αθήνα 1998, σ. 79,81.
iii Το ΚΚΕ: Επίσημα Κείμενα, τόμος 7ος, 1949-1955, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1995, σ. 278-9.
iv ό.π., σ. 281.
v ό.π.,, σ. 285.
vi Δ. Παπαχρίστου, Νίκος Πλουμπίδης, ό.π., σ. 100.
vii Σ. Κασιμάτη, Οι Παράνομοι, ό.π. σ. 439.
viii Δ. Παπαχρίστου, Νίκος Πλουμπίδης, ό.π., σ. 229.
ix Ό.π., σ. 97.
x ΑΣΚΙ, Αρχείο Ραδιοσταθμού Ελεύθερη Ελλάδα/Η Φωνή της Αλήθειας, τκ=44.
xi Ό.π.
xii Σ. Κασιμάτη, Οι Παράνομοι, ό.π., σ. 440.
xiii Γ. Πετρόπουλος, Η Καθαίρεση του Ν. Ζαχαριάδη(¨: Η επέμβαση του ΚΚΣΕ στο ΚΚΕ), Προσκήνιο, Αθήνα 2003, σσ. 135-137.
xiv Βλ. Δ. Παπαχρίστου, Νίκος Πλουμπίδης, ό.π., σ. 179.
xv ό.π. σ. 186-7.

Η εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη την 30η Μαρτίου του 1952 εξήντα και τέσσερα χρόνια είναι ακόμα τυλιγμένη με αναπάντητα ερωτηματικά

   Ποιος σκότωσε τον Νίκο Μπελογιάννη   

30 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016

Του Νίκου Λακόπουλου

Η εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη  την 30η Μαρτίου του 1952 εξήντα χρόνια είναι ακόμα τυλιγμένη με αναπάντητα ερωτηματικά- στα οποία η σύντροφός του Έλλη Παππά αλλά κι ο γιος τους Νίκος έδωσαν μια απάντηση που σοκάρει: ο Νίκος  Ζαχαριάδης ήθελε έναν ήρωα- τον Μπελογιάννη- κι έναν πράκτορα- τον Πλουμπίδη που χαρακτήρισε «χαφιέ»- αν και εκτελέστηκε κι αυτός μετά, φωνάζοντας «Ζήτω το ΚΚΕ». «Ο Ζαχαριάδης ήταν ένας δικτάτορας» είπε σήμερα στον 105,5 FM o Nίκος Μπελογιάννης- υιός.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου, είχε ταχθεί υπέρ των εκτελέσεων. Ο γιος του Ελευθερίου Βενιζέλου, Σοφοκλής, είχε απειλήσει ότι θα παραιτηθεί, αν δεν γίνει η εκτέλεση. Φαινομενικά την τελική απόφαση την πήρε το Συμβούλιο Χαρίτων αλλά υπήρχε κάποιος εδώ, όμως που ενώ αποφάσιζε δεν φαινόταν καθόλου. Ήταν, «σταθμάρχης» της CIA. Ήταν έλληνας και ονομαζόταν Jhon Karamesinis. Αυτός φαίνεται ότι οργάνωσε την δίκη και την εκτέλεση του Μπελογιάννη και των συντρόφων του. Για να δικασθεί ο Μπελογιάννης έπρεπε να συλληφθεί. Για να συλληφθεί έπρεπε να κατηγορηθεί. Αλλά γιατί θα μπορούσε να κατηγορηθεί ένας -έστω «παράνομος»- κομμουνιστής σε καιρό ειρήνης; Επιπλέον ο Μπελογιάννης ήταν εκτός Ελλάδας. Κάποιος υπήρχε που θα φρόντιζε και για τα δυο. Κι αυτός δεν μπορούσε να είναι ο Kαραμεσίνης.

 Λίγο πριν τον Μπελογιάννη, ένα άλλο κλιμάκιο κομμουνιστών ήρθε στην Ελλάδα. Θα αναλάμβανε την κυκλοφορία του «Ριζοσπάστη». Δεν πρόλαβε. Συνελήφθησαν όλοι. Ωστόσο, δυο μήνες μετά έρχεται στην Ελλάδα, ο Νίκος Μπελογιάννης. Λες και κάποιος έστελνε τα ποντίκια στη φάκα. Το σπίτι, όπου συναντούσε τον Μπελογιάννη, στην οδό Πλαπούτα, στα Εξάρχεια ήταν ήδη υπό παρακολούθηση. Ένας σπάγγος στην πόρτα, που ήταν το σημάδι, ότι, όλα είναι εντάξει, ήταν εκεί. Κι έτσι εκείνος μπήκε στο σπίτι, όπου τον περίμεναν οι ασφαλίτες. Με τον ίδιο τρόπο συνελήφθησαν η συντρόφισα του Έλλη Ιωαννίδου και άλλα ενενήντα στελέχη στην Αθήνα, τον Πειραιά, τα Ιωάννινα, το Ηράκλειο.

  Το 1946 η αγγλική πολιτική ήθελε να περιθωριοποιήσει την ισχυρή Αριστερά και το ΕΑΜ. Το έκανε ο Ζαχαριάδης. Το 1950 η αμερικάνικη ηγεμονία Ήθελε έναν κομμουνιστικό κίνδυνο για να δικαιολογηθεί το απροκάλυπτο παρακράτος. Φρόντισε γι’ αυτό ο Ζαχαριάδης. Το 1951 έπρεπε πάσει θυσία να αποτραπεί το μπλοκ ενωμένων αριστερών και κεντρώων, απέναντι σε μια αδύναμη Δεξιά. Φρόντισε και γι’ αυτό ο Ζαχαριάδης. Το 1952 ο «Αυλάρχης « θα πάρει 36,53%, αλλά κεντρώοι και η ΕΔΑ συγκεντρώνουν αθροιστικά 56%. Είναι αυτή η στιγμή που εντοπίζεται ο πρώτος ασύρματος. Οι μυστικές υπηρεσίες ωστόσο γνώριζαν ήδη από το 1950, τη βίλα ‘Αύρα» της Γλυφάδας. Ένα διεστραμμένο μυαλό, θάλεγε πως η Ασφάλεια και η ηγεσία του ΚΚΕ επικοινωνούν και συνεργάζονται μεταξύ τους!

Ο στόχος ήταν ο Μπάτσης;

 Στην οδό Αρτέμιδος 43 στη Γλυφάδα μένει ένας φιλήσυχος κτηνότροφος. Ο Ηλίας Αργυριάδης. Οι ασφαλίτες παρακολούθησαν την βίλα και με ραδιογωνιόμετρα και διαπίστωσαν εκπομπές ραδιοσημάτων. Ωστόσο δεν επεμβαίνουν στην βίλα αλλά συλλαμβάνουν στην οδό Σοφοκλέους τον δικηγόρο και οικονομολόγο Δημήτρη Μπάτση, που στο βιβλίο του «Η βαρειά βιομηχανία στην Ελλάδα» έχει αποκαλύψει την εκποίηση ελληνικών εδαφών, ποταμών, λιμνών σε αμερικάνικες εταιρείες με την μυστική Συμφωνία Κούπερ. Αυτός αποκάλυψε τη ληστεία των ακινήτων.

Μπορεί ο Μπελογιάννης να έγραφε βιβλία για το ξένο κεφάλαιο, αλλά ο Μπάτσης ήταν πιο επικίνδυνος. Πιθανόν η δίκη να είχε στόχο τον Μπάτση που ενόχλησε το κατεστημένο των ληστών ακινήτων. Ο Μπελογιάννης έπρεπε να καταδικασθεί σε θάνατο για να να τον ακολουθήσει ο εντελώς άσχετος με τους ασυρμάτους Δημήτρης Μπάτσης. Ο γιος βασιλόφρονος ναύαρχου είχε παντρευτεί την κόρη του υπουργού του Λαϊκού Κόμματος την χώρισε και παντρεύτηκε την κόρη ενός βιομήχανου. Είναι κομμουνιστής, κοσμικός, δημοσιογραφεί, αλλά δεν έχει καμιά σχέση με τους ασύρματους. Στις 14 Νοεμβρίου 1951, η αστυνομία, θα προσπαθήσει να τον διασυνδέσει. Ανακοινώνει ότι από όταν πιάστηκε ο Μπάτσης ο σταθμός στην βίλα «Αύρα» διέκοψε τις εκπομπές του. Οι εκπομπές, όμως προς το Βουκουρέστι συνεχίζονται. Άρα, υπάρχει δεύτερος ασύρματος.  

 Ο Τομ Καραμεσίνης, ο έλληνας ντετέκτιβ στη Νέα Υόρκ, που στον πόλεμο έπιασε δουλειά στην «OSS», τον πρόδρομο της CIA είναι εδώ. Θα βρεθεί αργότερα στην Ρώμη, όπου δολοφονήθηκε ο «κόκκινος» βιομήχανος, Ενρίκο Ματέι, -τότε συμπτωματικά εμφανίζεται η φασιστική οργάνωση «Ordine Nuovo». Η δράση του συνδέεται με τις δολοφονίες του Πατρίς Λουμούμπα, του Τσε Γκεβάρα και το Γουότεργκεϊτ. Με την βοήθεια του αεροπλανοφόρου «Φραγκλίνος Ρούσβελτ», ραδιογωνιομέτρων και ενός ελικοπτέρου η προπαγάνδα ανακοινώνει ότι εντοπίστηκε ο δεύτερος σταθμός των κομμουνιστών στην Καλλιθέα. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ρέντη- ο οποίος έκανε εκτός από συλλήψεις, ο ίδιος και …ανακρίσεις!- με όλη η δύναμη της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής, οργανώνει μία εντυπωσιακή επιχείρηση, στα δύο σπίτια και σε πολλά άλλα συλλαμβάνει δεκάδες υπόπτους.

 Ο Αργυριάδης δεν προέβαλε αντίσταση. Η γυναίκα του αυτοκτόνησε. Στο σπίτι στην Καλλιθέα ο ασύρματος ήταν στο πλυσταριό. Κάτω από μία κορνίζα υπήρχε μία οπή. Ο αξιωματικός πέρασε μίαν ξύλινην βέργαν και αντελήφθη ότι η ράβδος είχε χτυπήσει επί ανθρωπίνου σώματος. Εκάλεσεν τον άγνωστον να παραδοθεί. «Δώστε μου ένα τέταρτο, είπε ο Νικόλαος Βαβούδης. Ακούστηκε ένας πυροβολισμός. Ύστερα από λίγα λεπτά βγήκαν καπνοί. «Ο κομμουνιστής επροτίμησεν να αυτοκτονήσει».

  Αν κάποιος ήθελε να ακυρώσει την «ειρήνευση» έπρεπε να κατασκευάσει ο ίδιος έναν ασύρματο. Η ασφάλεια έπρεπε να στήσει μια προβοκάτσια με κατασκοπεία, ασύρματους, προδοσία της πατρίδας, “κομμουνιστικό κίνδυνο”. Αυτό ακριβώς, θα πει την άλλη μέρα, ο σταθμός του ΚΚΕ. «Ο Βαβούδης είναι χαφιές! Ήταν πράκτορας της ασφάλειας, δεν σκοτώθηκε και φυγαδεύτηκε στην Αμερική».

Ο ρόλος του Ζαχαριάδη

Ο Πιουριφόι, επισκέπτεται τον Πλαστήρα στο σπίτι του. Μπελογιάννης, Αργυριάδης δις εις θάνατον, παμψηφεί. Μπάτσης, Καλούμενος, Ιωαννίδου (η Έλλη Παππά) μία φορά, παμψηφεί. Συνολικά οχτώ σε θάνατο. Η Έλλη Παππά καταδικάζεται, ενώ είναι έγκυος. Η γυναίκα του Μπάτση κάνει απόπειρα αυτοκτονίας.  Ο πατέρας του Μπάτση, ο ναύαρχος, ζητάει να δει τον Βασιλιά. Εκείνος αρνείται να τον δεχθεί. Ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδονας, εντυπωσιάζεται από την αυταπάρνηση του Μπελογιάννη, που “δεν πιστεύει στην μέλλουσα ζωή, αλλά έχει μεγαλύτερη πίστη από τους πρώτους χριστιανούς».

– Έτσι αγαπάμε εμείς, την Ελλάδα. Με την καρδιά μας και με το αίμα μας, θα πει στην δίκη ο Ανθρωπος με το Γαρύφαλλο.

Ο Καρτάλης απειλεί ότι θα παραιτηθεί, αν γίνουν εκτελέσεις, ο Βενιζέλος θα παραιτηθεί, αν δεν γίνουν. Ο Πλαστήρας καταρρέει. Και τότε ξαφνικά ο Πλουμπίδης στέλνει επιστολή για να αναλάβει εκείνος την ευθύνη. Θα παρουσιασθεί -γράφει- αν μετατραπούν οι ποινές. Ο σταθμός του κόμματος ξαναχτυπά. Μεταδίδει ότι η επιστολή είναι πλαστή. Αν υπάρχει ελπίδα για να μην εκτελεσθούν, οι κατάδικοι, το κόμμα την έχει σβήσει.  Η απίστευτη παρέμβαση Ζαχαριάδη στη δίκη δεν προκαλεί μόνο ανατριχιαστικά ερωτηματικά, αλλά κάνει πολλούς να γυρίσουν την Ιστορία πίσω. Χαϊτάς, Βελουχιώτης, Σιάντος, Βαφειάδης, Παρτσαλίδης, Καραγιώργης. Ναι, ένα αόρατο χέρι φαίνεται να εξοντώνει, συστηματικά τα ηγετικά στελέχη του κόμματος.

  Τον Μάιο του 1945, επέστρεψε ο Ζαχαριάδης. Τον Ιούνιο αυτοκτόνησε ο Βελουχιώτης. Μερικοί παρατήρησαν, ότι όταν γύρισε o Αρχηγός με ένα αμερικάνικο μπουφάν και με αγγλικό αεροπλάνο, δεν είχε σημάδια ταλαιπωρημένου. Ο γραμματέας επιβίωνε παντού, αγρατσούνιστος. Ο ίδιος θα πει ότι επέζησε στο Νταχάου, ως διερμηνέας των γερμανών. Φαίνεται ότι ο Νίκος Μπελογιάννης ήξερε. Το γαρύφαλο που κρατούσε στην δίκη χαμογελαστός, δεν ήταν για το κόμμα. Ήταν μόνο για την ‘Ελλη. Το “Κόμμα δεν έκανε “λάθος”.

 Κυριακή ξημερώματα, τρεις το πρωί, μεγάλες δυνάμεις του στρατού έχουν αποκλείσει τις φυλακές. Ξυπνούν τους τέσσερις μελλοθανάτους. Ο Μπάτσης ζητάει να δει τον διευθυντή της Αστυνομίας. «Μας πάνε για εκτέλεση;» ρωτάει ο Καλούμενος. «Μας πάνε για καθαρό αέρα, λέει ο Μπελογιάννης.». Οι τρεις κοινωνούν. Εκείνος όχι. «Σας παρακαλώ, σεβαστείτε τη στιγμή, πάτερ. Πάω για εκτέλεση». Στο Γουδί 3.48 ανάβουν οι προβολείς. Στις φυλακές «Σωτηρία» έχουν ξυπνήσει οι κρατούμενοι και φωνάζουν ρυθμικά. «Όχι, άλλο αίμα». Στις 4.12 ακούγεται το παράγγελμα «Πυρ». Ύστερα η χαριστική βολή.

 Η ΕΔΑ κατεβαίνει μόνη της ξέροντας ότι έτσι ευνοεί τον Παπάγο. Στη Φιλαδέλφεια συλλαμβάνεται ένας αστυνομικός διευθυντής να μοιράζει με πολιτικά ρούχα μαζί με ένα ενωμοτάρχη πλαστές προκηρύξεις που καλούν τους αριστερούς με την υπογραφή της ΕΔΑ να μαυρίσουν τον Πλαστήρα. Η γραμμή Ζαχαριάδη είναι ίδια με αυτήν της αστυνομίας.

-Δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ Πλαστήρα και Παπάγου. Και οι δυό ειναι λακέδες της αμερικανοκρατίας. Ο Πλαστήρας είναι πιο επικίνδυνος από τον Παπάγο, γιατί εμφανίζεται με δημοκρατική μάσκα», θα μεταδώσει ο σταθμός του κόμματος.

Το 1947, ο υπουργός εξωτερικών της Τσεχίας, εκπαραθυρώνεται από την σταλινική μυστική αστυνομία την ίδια μέρα που ο στρατηγός Βαν Φλιτ έφτασε στην Ελλάδα. Οι Αμερικάνοι δεν αντέδρασαν στην ανακοίνωση των Τσέχων ότι αυτοκτόνησε ύστερα από νευρική κρίση. Οι Σοβιετικοί περιορίστηκαν σε μια διακοίνωση προς την Ελλάδα για τις εκτελέσεις κομμουνιστών.«Κανείς δεν εκτελέστηκε για τα πολιτικά του φρονήματα στην Ελλάδα» απάντησε η ελληνική κυβέρνηση. Μόνο εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου και ένοπλοι αντάρτες κατά της νόμιμης κυβέρνησης». Το ίδιο και στην Σοβιετική Ένωση.

Ο Μπελογιάννης είχε βρεθεί απέναντι από τον Ζαχαριάδη όταν διαφώνησε με το γράμμα του στον Ιωάννη Μεταξά, αλλά και με την ηγεσία όταν του ζητήθηκε στο βουνό την εκτέλεση ενός αντάρτη που κατηγορήθηκε ότι …φίλησε μια κοπέλα. Εκείνος αρνήθηκε και έκανε δικαστήριο. Ο Μπελογιάννης διαφωνούσε με την παράνομη – συνωμοτική πρακτική του κόμματος. Ήταν όμορφος, γελαστός, διανοούμενος. Αν ζούσε η Αριστερά στην Ελλάδα θα είχε μια άλλη πορεία κι άλλη μορφή.

Η «δίκη» του Ζαχαριάδη

  Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο η Συμφωνία της Γιάλτας έφερε κοντά τους αντιπάλους απέναντι σε κοινούς εχθρούς και σε μια πρακτική συγκάλυψης των εγκλημάτων τους- αμοιβαία. Η ΕΔΑ- όπως κι ο Μπελογιάννης- δεν είχαν τόσο μεγάλους εχθρούς έξω από το Κόμμα, όσο μέσα σ΄αυτό. Ο μετέπειτα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος, στρατοδίκης στην δίκη Μπελογιάννη, ψήφισε την αθώωσή του. Ο Ζαχαριάδης τον είχε καταδικάσει σε θάνατο, όπως και άλλα ηγετικά στελέχη.

Τον Μάιο του 1945, επέστρεψε ο Ζαχαριάδης. Τον Ιούνιο αυτοκτόνησε ο Βελουχιώτης. Ο αρχηγός του ‘Δημοκρατικού Στρατού», ο Βαφειάδης θα βρεθεί μπροστά σε δολοφονική ενέδρα και θα ξεφύγει στην Αλβανία. Ο Παρτσαλίδης θα διαγραφεί.Ο Ζαχαριάδης θα ξεπεράσει κάθε όριο, όταν ο Σιάντος, ο «Γέρος» του κόμματος χαρακτηρίζεται «ξεσκολισμένος προβοκάτορας της Αγγλίας». Ο διευθυντής του «Ριζοσπάστη» Κώστας Καραγιώργης κατηγορείται για προδοσία, καθαιρείται και διαγράφεται. Στελέχη του ΚΚΕ του στήνουν ενέδρα στο Βουκουρέστι και τον κλείνουν σε ρουμάνικες φυλακές. Ούτε τα γραπτά του, ούτε τα οστά του θα βρεθούν, ποτέ. Η σύζυγος του θα πει ότι πέθανε –«βορά των λυκανθρώπων»- από βασανιστήρια .

Στις 16 Νοεμβρίου 1952 ο Παπάγος παίρνει 49,22% και 240 έδρες. Η ΕΔΑ 9,55% και καμία έδρα. Αν κάποιος θέλει να περιθωριοποιήσει την Αριστερά το έχει καταφέρει. Δυο χρόνια μετά ο Πλουμπίδης συλλαμβάνεται. Αν ήταν πράκτορας γιατί να συλληφθεί; Kαι γιατί ένας πράκτορας της ασφάλειας ήθελε να παραδοθεί για να αφεθεί ελεύθερος ο Μπελογιάννης;  Ο παράξενος σταθμός του κόμματος ξαναμιλάει. Ο «πράκτορας της Ασφάλειας από 27ετίας είναι αυτός που έχει προδώσει τον Μπελογιάννη». Ο Πλουμπίδης δικάζεται . «Ο Ζαχαριάδης είναι αρχηγός του Κόμματος, για να με πει πράκτορα θα έχει τους λόγους του». Θα εκτελεσθεί το 1954.  

Πολλά χρόνια μετά η σύντροφος του Μπελογιάννη, Έλλη Παππά θα προσπαθήσει να ρίξει φως στο μυστήριο. «Ο Ζαχαριάδης ήθελε έναν ήρωα και ένα προδότη». Προφανώς κάποιος άλλος κι όχι βέβαια ο Πλουμπίδης, πρόδωσε τον Μπελογιάννη.

Ο Στάλιν πεθαίνει στις 5 Μαρτίου 1953. Το «Κου-κου-Σέ» αποκηρύσσει τον Στάλιν το 1956. Ο Ζαχαριάδης καθαιρείται. Η σύζυγος του τον αποκηρύσσει ως προδότη. Θα διαγραφεί το 1967 από το κόμμα και θα αυτοκτονήσει το 1973. Ήταν- λέει η Κεντρική Επιτροπή «αντικομματικό, φραξιονιστικό, αντιδιεθνιστικό, εχθρικό στοιχείο».

«Η πολιτική γραμμή του ήταν αριστερίστικη, σεχταριστική, τυχοδιωκτική. Οδήγησε σε ήττα το ρωμαλέο ελληνικό δημοκρατικό κίνημα. Δικαίωνε την επέμβαση των άγγλων ιμπεριαλιστών στην Ελλάδα. Με την εγκληματική στάση του στα ζητήματα της παράνομης δουλειάς είναι ο κύριος υπεύθυνος για τα χτυπήματα που έδωσε η Ασφάλεια στο ΚΚΕ».  Η Έβδομη Ολομέλεια, το 1964 θέτει σοβαρά ερωτηματικά για ένα πρόσωπο «ύποπτο, εχθρικό και επικίνδυνο στοιχείο για το Κόμμα και το λαϊκό κίνημα. Οι πράξεις του «αντικειμενικά δεν προκαλούν μικρότερη ζημιά στο Κόμμα και στο λαϊκό κίνημα από τις πράξεις πρακτόρων του εχθρού»!

Το πόρισμα καταλόγιζε στο Ζαχαριάδη και ποινικές ευθύνες. Τρία χρόνια αργότερα, όμως, η Ενδέκατη Ολομέλεια κατέληξε ότι «δεν βγαίνει ότι είναι πράκτορας του εχθρού». Μια Πανελλαδική Συνδιάσκεψη ακυρώνει όλες τις αποφάσεις της 6ης και της 7ης Ολομέλειας. Το κόμμα, τελικά, αποκατέστησε τον Ζαχαριάδη.

*Αποσπάσματα από το βιβλίο «Ο Αλέξης στη Χώρα των Θαυμάτων»- Εκδόσεις Λιβάνη- 2014

_________________

http://www.anoixtoparathyro.gr/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CF%83%CE%BA%CF%8C%CF%84%CF%89%CF%83%CE%B5-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF-%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7/

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν από την γέννηση του "Ανθρώπου με το γαρίφαλο" - Στα 1915 σαν σήμερα, γεννιέται στην Αμαλιάδα ο Νίκος Μπελογιάννης.

Δημήτρης Τζανακάκης

ΡΕΘΥΜΝΟ ·

«Σκοτώνεται ποτέ ο ήλιος;»

-| από τη Μαρία Παρέντη // Στο "Νόστιμον ήμαρ" |-

“Σκέφτομαι πως αυτά τα τρία συστατικά πρέπει να ‘χει η ζωή: το μεγάλο, το ωραίο και το συγκλονιστικό. Το μεγάλο είναι να βρίσκεσαι μέσα στην πάλη για μια καλύτερη ζωή. Όποιος δεν το κάνει αυτό, σέρνεται πίσω απ’ τη ζωή. Το ωραίο είναι κάθε τι που στολίζει τη ζωή. Η μουσική, τα λουλούδια, η ποίηση. Το συγκλονιστικό είναι η αγάπη….”

Στα 1915 σαν σήμερα, γεννιέται στην Αμαλιάδα ο Νίκος Μπελογιάννης. Εκεί θα περάσει τα χρόνια της παιδικής και εφηβικής του ηλικίας. Οι γονείς του Γιώργος και Βασιλική ήταν αγρότες και είχαν άλλα δύο παιδιά ενταγμένα από νωρίς στο λαϊκό κίνημα, την Αργεντίνα η οποία πέθανε από φυματίωση στην Κατοχή και την Ελένη η οποία βασανίστηκε μέχρι θανάτου από τη χωροφυλακή το 1948.

Από τα μαθητικά του κιόλας χρόνια ο Νίκος Μπελογιάννης σημαδεύεται από τις προοδευτικές και σοσιαλιστικές ιδέες. Εντάσσεται στην ΟΚΝΕ και δύο μαθητικές απεργίες στο γυμνάσιο όπου φοιτά ξεκινούν με δική του πρωτοβουλία. Έφηβος ακόμη γράφει και στέλνει σε περιοδικά των Αθηνών ποιήματα και πεζά, τα οποία κρίνονται άξια να δημοσιευτούν, όπως το «Το λένε αγάπη»( περιοδικό Εξπρές-Μάιος 1932), «Απόσπασμα από ένα ημερολόγιο» (Εβδομάς-Ιούλιος 1933), «Επαρχιώτης δικηγόρος», (Εβδομάς-Οκτώβριος 1933) κ.α. Τελειώνοντας το σχολείο θα έρθει στην Αθήνα και θα σπουδάσει στη Νομική Αθηνών.

Δεκαεννέα ετών θα γίνει μέλος του ΚΚΕ ενώ κατά την Κατοχή συμμετέχει και στα ένοπλα τμήματα του ΕΛΑΣ. Το 1934 συλλαμβάνεται για πρώτη φορά ενώ το 1936 θα καταδικαστεί ερήμην σε δύο χρόνια φυλάκιση για συμμετοχή σε αγροτικές κινητοποιήσεις. Κατά τα φοιτητικά του χρόνια θα πάρει μέρος στο αντιφασιστικό μέτωπο Σοφούλη. Λίγους μήνες μετά θα συλληφθεί και θα εκτοπιστεί στην Ίο. Τον Δεκέμβρη του ίδιου έτους θα πάρει χάρη για να στρατευθεί. Η δικτατορία του Μεταξά τον βρίσκει λοιπόν στρατιώτη. Και εκεί ο Νίκος Μπελογιάννης θα αναπτύξει έντονη συνδικαλιστική δράση και με την κατηγορία της κομμουνιστικής δραστηριότητας θα καταδικαστεί σε 6 μήνες εξορία.

Η εξορία αντί να κάμψει το ηθικό του, τον ρίχνει πιο ένθερμο στον πολιτικό αγώνα. Παρά τις σκληρές κι απάνθρωπες συνθήκες θα μπει πιο ενεργά στην παράνομη κομματική δουλειά . Τον Μάιο του 1938 συλλαμβάνεται εκ νέου και καταδικάζεται σε 5 χρόνια φυλάκιση. Η Κατοχή θα βρει τον Νίκο Μπελογιάννη στις φυλακές τις Αίγινας. Αργότερα θα μεταφερθεί στην Ακροναυπλιά, από όπου βαριά άρρωστος θα μεταφερθεί στο Χαϊδάρι και μετά στο Σωτηρία. Το 1943 θα αποδράσει από το νοσοκομείο και θα στελεχωθεί στο ΕΑΜ Πελοποννήσου. Εκεί τίθεται υπεύθυνος του εντύπου “Ελεύθερος Μοριάς” και αργότερα του εντύπου “Ελεύθερη Αχαΐα” με το ψευδώνυμο Πέτρος Φλογαίτης. Στο Γράμμο θα τραυματιστεί στο χέρι κι αργότερα θα βρεθεί ως πολιτικός πρόσφυγας στο Μπουλκές.

Στα 1950 ο Νίκος Μπελογιάννης φθάνει παράνομα στην Ελλάδα με αργεντίνικο διαβατήριο και το όνομα Ερρίκος Πανόζ, με σκοπό την ανασύνταξη του κόμματος και τον καθαρισμό του από τους “χαφιέδες”. Διαμένει για μικρό διάστημα στο ξενοδοχείο “Μέγα” στην οδό Σταδίου και αλλάζει αμέσως ταυτότητα με μια πλαστή με ελληνική υπηκοότητα.

Στις 20 του Δεκέμβρη συλλαμβάνεται από την Ασφάλεια. Τη σύλληψη ακολουθεί άγρια ανάκριση. Το κελί του φωτίζεται 24 ώρες το εικοσιτετράωρο για να μην μπορεί να κοιμηθεί. Στη μητέρα του επιτρέπεται μόνο μία φορά να δει το γιο της κι αυτό γιατί η Ασφάλεια πιστεύει πως ίσως είναι η μόνη που μπορεί να τον πείσει να υπογράψει την περιβόητη δήλωση. Φυσικά κάτι τέτοιο δε συμβαίνει. Η Βασιλική Μπελογιάννη γνωρίζει καλύτερα από τους δεσμοφύλακες το παιδί της. Στη φυλακή βρίσκεται και η σύντροφός του Έλλη Παππά. Το ζευγάρι επικοινωνεί με σκουπίδια και κουρέλια.

Το 1951 ο Μπελογιάννης δικάζεται από το Έκτακτο Στρατοδικείο για παράβαση του Α.Ν. 509. Η σύνθεση του δικαστηρίου έχει ήδη προεπιλεγεί από την παραστρατιωτική οργάνωση ΙΔΕΑ. Ένας από τους στρατοδίκες του Μπελογιάννη είναι και ο μετέπειτα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος.

Στις 16 Νοέμβρη, ώρα 3 το πρωί, το δικαστήριο καταδικάζει τον Μπελογιάννη και τους υπόλοιπους 10 συγκατηγορούμενούς του σε θάνατο. Την επόμενη ο πρωθυπουργός Πλαστήρας θα δηλώσει ότι οι κατηγορούμενοι δεν θα εκτελεστούν. Έτσι ο Μπελογιάννης μεταφέρεται στην Κέρκυρα όπου θα ολοκληρώσει την μελέτη που είχε ξεκινήσει να συγγράφει στην απομόνωση της ασφάλειας με τίτλο: “Οι ρίζες της νεοελληνικής λογοτεχνίας”.

Η επανάληψη της δίκης έρχεται στις 15 Φεβουαρίου 1952. Ο 37χρονος Μπελογιάννης, παρακολουθεί την όλη διαδικασία μ’ ένα κόκκινο γαρύφαλλο στο χέρι, με περισσή ευπρέπεια και ψυχραιμία. Την 1η του Μάρτη ο πρόεδρος του Στρατοδικείου, Σίμος ανακοινώνει την ετυμηγορία: Εις θάνατον καταδικάζονται ο Νίκος Μπελογιάννης και επτά ακόμη κατηγορούμενοι.

Στις 30 Μαρτίου, ημέρα Κυριακή και παρά το γεγονός ότι τις Κυριακές δε γίνονταν εκτελέσεις ο βασιλικός επίτροπος συνταγματάρχης Αθανασούλας ανακοινώνει στους Μπελογιάννη, Καλούμενο, Αργυριάδη και Μπάτση ότι η αίτηση χάριτος που υπέβαλαν απορρίφθηκε. Λίγο αργότερα οδηγούνται στο Γουδί, όπου και εκτελούνται δια τουφεκισμού στις 4:12 π.μ. Όλη η κινητοποίηση εντός και εκτός Ελλάδας δεν κατάφερε να αποτρέψει το γεγονός.

Ο Μπελογιάννης έγινε σύμβολο ελευθερίας κι αγώνα. Αψήφησε το θάνατο και έγινε σύμβολο αγάπης για τη ζωή, την οποία ο ίδιος θεώρησε πολύτιμη ως το τελευταίο της λεπτό. Στο δρόμο για το απόσπασμα εκείνος έπαιρνε αέρα!

http://www.nostimonimar.gr/skotonete-pote-o-ilios-apo-ti-m…/

Ντοκιμαντέρ από το ARTE για τον Νίκο Μπελογιάννη και τον Αλέξανδρο Παναγούλη

Ένα ντοκιμαντέρ για τον Νίκο Μπελογιάννη κι ένα για τον Αλέξανδρο Παναγούλη πρόκειται να προβάλει το γαλλογερμανικό τηλεοπτικό κανάλι ARTE.

Και τα δύο περιλαμβάνονται στη νέα του σειρά «Οι ξεχασμένοι της Ιστορίας » (Les Oublies de l' Histoire), που θα ξεκινήσει την άνοιξη του 2016. Μια ιστορική σειρά από είκοσι ημίωρα επεισόδια που δίνει μια ιδέα στις νεότερες γενιές για προσωπικότητες που κάποτε ήταν στο προσκήνιο της Ευρώπης του 20ου αιώνα. Όπως η Γερμανοεβραία πολεμική φωτορεπόρτερ Γκέρντα Τάρο, ανταποκρίτρια στον ισπανικό εμφύλιο όπου και σκοτώθηκε σε ηλικία μόλις 26 ετών, ο ταυρομάχος Μανολέτο που θριάμβευσε στην ισπανική αρένα την δεκαετία του 40 , ο θρυλικός Μπόμπι Σαντς, μέλος του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού (IRA) που πέθανε σε ηλικία 27 ετών από απεργία πείνας στην φυλακή όπου κρατούνταν.

Από την Ελλάδα οι περιπτώσεις του Νίκου Μπελογιάννη και του Αλέξανδρου Παναγούλη, σαφώς αναγνωρίσιμες και στην Ευρώπη επιλέχτηκαν για τη σειρά του ARTE. Παραγωγός και των δύο ντοκιμαντέρ είναι ο Γάλλος φίλος της Ελλάδας, σκηνοθέτης Μαρκ Γκαστίν («Μασσαλία μακρινή κόρη», «Θέμις» κ.ά.), ο οποίος σκηνοθέτησε το ντοκιμαντέρ για τον Μπελογιάννη ενώ το ντοκιμαντέρ για τον Αλέξανδρο Παναγούλη , ο Ζακ Μαλατέρ. Τα γυρίσματα των επεισοδίων έγιναν στην Ελλάδα και έχουν ολοκληρωθεί. Δύο διαφορετικές ιστορικές προσωπικότητες που σημάδεψαν την εποχή τους. «Το ντοκιμαντέρ για τον Αλέξανδρο Παναγούλη (1939-1976) φέρνει μια πολύ δυνατή εικόνα ενός μοναχικού ήρωα. Δείχνει τον χαρακτήρα του, το φοβερό του πείσμα, τον τρόπο που προκαλούσε τους βασανιστές του. Την αδιαπράγματευτη απόφαση του να πολεμήσει την τυραννία, σαν τυραννοκτόνος» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Μαρκ Γκαστίν.

Ο Νίκος Μπελογιάννης (σ.σ. στις 22 Δεκεμβρίου συμπληρώνονται 100 χρόνια από την γέννηση του) ήταν «ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο» που σχεδίασε ο Πικάσσο, ύμνησε ο Λουί Αραγκόν, ο Πολ Ελυάρ και τόσοι διανοούμενοι στην Ευρώπη σε μια τεράστια καμπάνια για τη σωτηρία της ζωής του. Εκτελέστηκε στις 30 Μαρτίου του 1952, στο Γουδή, μαζί με τους συντρόφους του. «Από ό,τι κατάλαβα από την έρευνα μου για το ντοκιμαντέρ και χωρίς να είμαι ιστορικός, υποστηρίζω ότι δεν μπορείς να μιλήσεις για τον Μπελογιάννη χωρίς να μιλήσεις για τον Ν.Πλουμπίδη . Είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και κατά τη γνώμη μου ο Πλουμπίδης είναι πιο τραγικός ήρωας. Δέχεται να θυσιασθεί για το κόμμα του που τον είχε μαχαιρώσει πισώπλατα . Κι αυτή η στάση ξεπερνά όχι μόνο εμένα αλλά και τον θεατή. Αυτό είναι άλλωστε και το βαθύτερο ζητούμενο της ταινίας. Να θέσει ερωτήματα για την ψυχολογία ανθρώπων που ύψωσαν τέτοιο ηθικό ανάστημα, μια εποχή τρομακτικής δίωξης των κομμουνιστών. Γιατί άλλο να πεθάνεις για τις ιδέες σου αλλά διαφορετικό να πεθάνεις για ένα κόμμα» παρατηρεί ο Μαρκ Γκαστίν.

Στα δύο ντοκιμαντέρ συμμετέχουν και καταθέτουν μαρτυρίες επιζώντες της εποχής, ιστορικοί, συγγραφείς, δημοσιογράφοι. Με το υλικό που συγκέντρωσαν οι δύο σκηνοθέτες πρότειναν στην ΕΡΤ να κάνουν μια μεγαλύτερη εκδοχή . «Θα δούμε » καταλήγει χαμογελώντας ο Μαρκ Γκαστίν.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

από την  ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Online

Η εκτέλεση του Ν. Μπελογιάννη το 1952 και του Ν. Πλουμπίδη το 1954 αποτελούν μέρος του ματωμένου επιλόγου του εμφυλίου πολέμου

          ΑΘΑΝΑΤΟΣ           

 Νίκος Πλουμπίδης: 61 χρόνια μετά την εκτέλεσή του

14  ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1954. Χαράματα στο Δαφνί. Ενα αυτοκίνητο μεταφέρει  δεμένο με χειροπέδες τον Νίκο Πλουμπίδη στον τόπο εκτέλεσης. Λίγο μετά πέφτει νεκρός. Η ηγεσία του ΚΚΕ ανακοινώνει από το εξωτερικό , μέσω του ραδιοφωνικού της σταθμού, ότι πρόκειται  για εικονική εκτέλεση. 

 14  ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1954. Χαράματα στο Δαφνί. Ενα αυτοκίνητο μεταφέρει  δεμένο με χειροπέδες τον Νίκο Πλουμπίδη στον τόπο εκτέλεσης. Λίγο μετά πέφτει νεκρός. Η ηγεσία του ΚΚΕ ανακοινώνει από το εξωτερικό , μέσω του ραδιοφωνικού της σταθμού, ότι πρόκειται  για εικονική εκτέλεση. 

Πρόκειται για την κορύφωση  μιας  ανθρώπινης    τραγωδίας και μια πολιτικής σκευωρίας που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στην ιστορική πορεία και την ηθική υπόσταση της Αριστεράς. 

Ο Νίκος Πλoυμπίδης, ο «κόκκινος δάσκαλος» αντιμετώπισε  το εκτελεστικό  απόσπασμα  ζητωκραυγάζοντας  για το ΚΚΕ, την ίδια στιγμή που το κόμμα  του τον κατηγορούσε ως «προδότη», αμφισβητώντας ακόμη και την εκτέλεση του. Η σύλληψη του τον Νοέμβριο του 1952, η αποκήρυξε του από το ΚΚΕ, η καταδίκη του σε θάνατο για κατασκοπεία και η εκτέλεσή του, είναι από τα σημαντικότερα γεγονότα στην μετεμφυλιοπολεμική Ελλάδα, που σημάδεψαν  την ιστορία της Αριστεράς.

Το www.stokokkino.gr  και οι «Ιστορίες  στο Κόκκινο από τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας» δημοσιεύουν  κείμενα του  Δημήτρη Πλουμπίδη, γιου του μαρτυρικού στελέχους της Αριστεράς  Νίκου Πλουμπίδη, του ιστορικού  Βαγγέλη Καραμανωλάκη και το τελευταίο γράμμα του «κόκκινου δάσκαλου» λίγες ώρες πριν εκτελεσθεί…

~~~~~~~~~~~~

     Αρθρο του Δημήτρη Πλουμπίδη,     

γιου του εκτελεσθέντος Νίκου Πλουμπίδη

   ΝΙΚΟΣ ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ   

60 χρόνια από την εκτέλεση του, 14 Αυγούστου 1954

ΕΚΑΝΕ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΟΥ ΤΗ ΖΩΗ

Η εκτέλεση του Ν. Μπελογιάννη το 1952 και του Ν. Πλουμπίδη το 1954  αποτελούν μέρος του ματωμένου επιλόγου του εμφυλίου  πολέμου  αλλά  και της απάντησης των νικητών  στην προσπάθεια ανασυγκρότησης  της  αριστερής παράταξης  στην Ελλάδα, μετά την λήξη του εμφυλίου. Κορυφαία στιγμή για τον Ν. Πλουμπίδη είναι η στάση του στο Στρατοδικείο που τον καταδίκασε σε θάνατο τον  Ιούλιο  1953, όπου κλήθηκε να υπερασπίσει την  πολιτική του ΚΚΕ, ενώ είχε καταγγελθεί ως χαφιές και προβοκάτορας. Ο τρόπος που χειρίστηκε την υπεράσπιση του  αποτέλεσε  μείζονα πολιτική πράξη, όπως  έδειξε η μελλοντική πορεία της «υπόθεσης Ν. Πλουμπίδη» που δεν μπορεί να «κλείσει» αν δεν αντιμετωπιστεί ουσιαστικά και πολιτικά. 

Γεννήθηκε στα Λαγκάδια Γορτυνίας την Πρωτοχρονιά του 1903. Τελείωσε το Γυμνάσιο στη Δημητσάνα. Το μέτωπο κατέρρευσε λίγο πριν την αναχώρηση της μονάδας του για τη Μικρά Ασία. Σπούδασε στο Διδασκαλείο Πύργου Ηλείας και διορίστηκε δάσκαλος στην Βούρμπα (Μηλέα) Ελασσόνας το 1924. Παρέμεινε  στην εκπαίδευση εως το 1929, οπότε και απολύθηκε λόγω της ένταξης του και της δράσης του στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, από το 1925. Από τότε η ζωή του είναι συνυφασμένη με τους πολιτικούς και συνδικαλιστικούς αγώνες  στην Ελλάδα.  Το 1929 εκλέγεται στο Προεδρείο των Δημοσίων Υπαλλήλων, αλλά είναι για κείνον και η χρονιά που εμφανίζεται η φυματίωση των πνευμόνων, ασθένεια που θα τον συνοδεύσει ως το τέλος της ζωής του. Το 1931, εκλέχτηκε μέλος του Γραφείου Περιφερειακής Επιτροπής Αθήνας του ΚΚΕ και το 1932  μέλος του Προεδρείου της Ενωμένης ΓΣΕΕ.

Το 1934 πηγαίνει στη Μόσχα όπου εκπροσωπεί την Ενωμένη ΓΣΕΕ στην Κόκκινη Συνδικαλιστική Διεθνή και σπουδάζει στο KUTV (Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής). Τον Δεκέμβρη του 1935  στο 6^ο Συνέδριο του ΚΚΕ εκλέγεται αναπληρωματικό μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Το 1938, καθώς οι πολυάριθμες συλλήψεις από την δικτατορία του Ι. Μεταξά έχουν αποδεκατίσει το στελεχικό δυναμικό, εκλέγεται μέλος του Πολιτικού Γραφείου. Συλλαμβάνεται τον Μάιο του 1939. Τον Φεβρουάριο του 1942 δραπετεύει από την Τρίπολη, γυρίζει στην Αθήνα και συνεισφέρει στην οργάνωση της αντίστασης μέσα από τις κομματικές και ΕΑΜικές οργανώσεις. Κορυφαία στιγμή, η ματαίωση της  πολιτικής επιστράτευσης Ελλήνων εργατών για τα εργοστάσια της Γερμανίας, τον Μάρτιο 1943.

 

Προσωπικές στιγμές, ο γάμος του με την Ιουλία Παπαχρίστου, επίσης μέλος του ΚΚΕ, τον Φεβρουάριο 1946 και η γέννηση του γιού του, σε βαθειά παρανομία, τον Μάιο 1948. Αδιάκοπα στην παρανομία από το 1947, μετά το κύμα συλλήψεων στελεχών το 1948 και 1949 αναδεικνύεται ο ιδιαίτερος ρόλος του στην καθοδήγηση των παράνομων κομματικών οργανώσεων και την αναδιοργάνωση της πολιτικής εκπροσώπησης της αριστεράς.

Το 1950 λίγο μετά το τέλος του Εμφυλίου, καθοδηγεί την ίδρυση της Δημοκρατικής Παράταξης. Το 1951 παραδίδει την ηγεσία των παράνομων κομματικών οργανώσεων στο Ν. Μπελογίαννη και αναλαμβάνει ξανά μετά την σύλληψη του τελευταίου.  Το 1951, με εντολή του Ν. Ζαχαριάδη, μετέχει ενεργά στην ίδρυση της ΕΔΑ (3.8.1951). 

Λίγο αργότερα αρχίζει η απομόνωση του από το κόμμα. Πρόκειται για ζήτημα που δεν έχει ως σήμερα πλήρως διευκρινιστεί και ανήκει στην διαχείριση της ήττας στον εμφύλιο πόλεμο από την εξόριστη κομματική ηγεσία και τις διαφορετικές στρατηγικές ανασυγκρότησης  των κομματικών και αριστερών δυνάμεων στην Ελλάδα. Συλλαμβάνεται τον Νοέμβριο 1952 και συγχρόνως καταγγέλεται ως προβοκάτορας από το κόμμα. Η δίκη του, τον Ιούλιο του 1953, αναδεικνύεται σε μείζον πολιτικό γεγονός καθώς ο κατηγορούμενος που αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη της υπεράσπισης της πολιτικής του κόμματος, συγχρόνως  κατηγορείται  από την ηγεσία ως χαφιές και προβοκάτορας.

Εκτελέστηκε «στα  κρυφά» στις 14 Αυγούστου 1954, ενώ η θανατική καταδίκη εκκρεμούσε από καιρό στο γραφείο του υπουργού Δικαιοσύνης. Η κοινωνική διάσταση της υπόθεσης Ν. Πλουμπίδη θα είναι μονόπλευρη αν μείνουμε  σε μια εκτός τόπου και χρόνου ηρωική στάση ενός ανθρώπου και δεν δούμε την πολιτική της πλευρά. Ότι δηλαδή, από την σύλληψη του και αφού  παγιδεύτηκε  στη διπλή κατηγορία έκανε πολιτική με αυτό που διέθετε, την ίδια του τη ζωή.

Το ποίημα  του Δημήτρη Δούκαρη  (ενότητα Καλλίστη Θήρα 1953 )  αποδίδει  την θύελλα  που προκάλεσε η «υπόθεση Πλουμπίδη» στην συνείδηση πολλών ανθρώπων στρατευμένων στην υπόθεση της κομμουνιστικής αλλά και της ευρύτερης αριστεράς.

Δίκη Νικολάου Πλουμπίδη

Από τη Σωτηρία του υπόκωφου θάνατου
έως  τη σωτηρία  της ψυχής σου, πάνου στο πήλινο Γουδί του αθάνατου πόνου,
στενή κι’ αδιάβατος , τραχεία η οδός-
κι’ από όσες βάραιναν σκλαβιές τον κλήρο σου,
απ’ όσες λευτεριές σκαρφάλωναν
στο τιμημένο της ζωής σου όραμα:
η Ελευθερία του Σταυρού,
στερνό μίλημα της άφθαρτης γαλήνης σου-
ενώπιος ενωπίω στη μοναξιά σου
κι’ η αχή σου ν’ αντηχεί  εν τη ερήμω  ̇
ολούθε σε τυλίγουν οι κραυγές : τον Βαρραβάν ,
πάντοτε και απανταχού οι κραυγές : τον Βαρραβάν –
όχι εσένα, προ παντός, όχι ε σ έ ν α ̇
την ιερή πλήρωση του κύκλου σου,
το σιωπηλό σπασμό του χρέους,
την κρυφή αγωνία του σκαμένου μαρτυρίου  -
ω σιγαληνή αδημονία του :
ο ποιεις , ποίησον τάχιον ,
κι οι φρουροί  ένα γύρω μ’ εξαντλητική καθυστέρηση
και μήτε ποιητής , μήτε τ’ ουρανού τα κύματα,
να χαιρετίζουν το μήνυμα της ολοδικής σου Ειρήνης,  

στο τελευταίο της λευτεριάς σου βλέμμα –
γιέ αλγεινής μοίρας,
απόστολε της έσχατης ερήμωσης
το στεφάνι σου εξ’ ακάνθων, μαρμάρινο στεφάνι,
στ’ αναρτημένα λείψανα της εποχής μας. 

Δ.Ν. Πλουμπίδης

Αρθρο του ιστορικού Βαγγέλη Καραμανωλάκη

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΧΑΡΑΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΛΟΥΜΠΙΔΗ

Η σύλληψη, τον Νοέμβριο του 1952, του Νίκου Πλουμπίδη, η αποκήρυξη του από το ΚΚΕ, η καταδίκη του σε θάνατο για κατασκοπεία και η εκτέλεση του στις 14 Αυγούστου 1954 αποτελεί, αναμφισβήτητα, ένα από τα πλέον σημαντικά επεισόδια στην μετεμφυλιοπολεμική Ελλάδα, το οποίο σημάδεψε  την  ιστορία της Αριστεράς στη χώρα μας. 

Κατά τη διάρκεια της κράτησής του και της δίκης του, ο Πλουμπίδης αρνήθηκε να αποκηρύξει το ΚΚΕ. Διαδήλωσε την πίστη του στο Πολιτικό Γραφείο και τον σεβασμό στις αποφάσεις του, ακόμη και εάν ήταν λανθασμένες, όπως στη δική του περίπτωση, ενώ παράπεμψε την δικαίωση του σε μεταγενέστερο χρόνο, όταν το κόμμα θα επανεξέταζε την υπόθεση του.

Παράλληλα, όμως, όπως γνωρίζουμε σήμερα, συνέγραψε μια σειρά επιστολών-σημειωμάτων προς την οικογένεια του, από το 1953 έως το 1954, τα οποία αποτελούν ένα είδος απολογίας του προς το κόμμα και τις υποθέσεις που θεώρησε ότι στοιχειοθέτησαν την κατηγορία του χαφιέ εναντίον του. Τα γράμματα αυτά παραδόθηκαν, με βάση την επιθυμία του Πλουμπίδη, από την οικογένεια του στο ΚΚΕ, το 1974, με αίτημα τη δημοσίευσή τους. Τα χρόνια που ακολούθησαν δημοσιεύθηκαν μόλις δυο, ενώ τελικά το 1997 ο αποδέκτης των γραμμάτων, αδελφός της γυναίκας του Πλουμπίδη Ιουλίας, Δημοσθένης Παπαχρήστου τα εξέδωσε (Νίκος Πλουμπίδης Ντοκουμέντα Γράμματα από τη φυλακή 1953-1954,Αθήνα, Δελφίνι, 1997), προσφέροντας μια συγκλονιστική πηγή για τον τρόπο σκέψης και τη στάση ενός αγωνιστή.



ΤΑ ΚΑΤΩ ΑΚΡΑ, Γ. Ψυχοπαίδης , 1995

Τα 15 γράμματα- σημειώματα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο ξεκινούν τον Δεκέμβριο του 1953, ένα χρόνο μετά τη σύλληψη, δίκη και καταδίκη του Πλουμπίδη, για να καταλήξουν τον Απρίλιο του 1954. Είναι μικρά, «συμπυκνωμένα», γραμμένα ακανόνιστα, τις ώρες που δεν παρακολουθεί τον κρατούμενο ο φύλακας. Παρόλο που τυπικά απευθύνονται στον Δ. Παπαχρήστου, εκτός από το τελευταίο που δημοσιεύουμε σήμερα εδώ και το οποίο απευθύνεται στην Ιουλία Πλουμπίδη, ουσιαστικός αποδέκτης των γραμμάτων είναι στην πραγματικότητα το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ. Εκεί κατατίθενται οι απόψεις του Πλουμπίδη ώστε εν ευθέτω χρόνω να ληφθούν υπόψη για την επανεξέταση της υπόθεσης. Ως τότε ρητή εντολή του Πλουμπίδη είναι τα γράμματα να μην γίνουν γνωστά σε κανέναν άλλον πλην της οικογένειας.

Η έγνοια του να μη διαβαστούν από όλους συνδέεται με την αίσθηση του ανωτάτου κομματικού στελέχους που γνωρίζει από τη θέση του απόρρητα στοιχεία για το κόμμα. Η αίσθηση αυτή οδηγεί σε μια πολλαπλή λογοκριτική συμπεριφορά συνδεδεμένη με εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες.  Κατ' αρχάς η απουσία ονομάτων ή τα ψευδώνυμα  προφυλάσσουν  πρόσωπα και καταστάσεις από τους υπεύθυνους των φυλακών εάν γίνουν αντιληπτά. Σε ένα δεύτερο επίπεδο ο Πλουμπίδης αποφεύγει να πει πράγματα κυρίως για το παρελθόν που ακόμη και στο μέλλον θα μπορούσαν να βλάψουν το κόμμα.

Η κομματικότητα αποτελεί την υπέρτατη αρχή που καθορίζει και την προσωπική του στάση. Ο Πλουμπίδης δεν επιτρέπει στον εαυτό του να εκφράσει τα συναισθήματά του για το γιο του τη μόνη φορά στη ζωή του που τον συναντά, στη δίκη, γιατί θεωρεί ότι η σκηνή μπορεί να γίνει αντικείμενο από όσους θέλουν να βλάψουν την εικόνα ενός ανώτατου κομμουνιστικού στελέχους. Ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές του δεν στέκεται κριτικά απέναντι σε αυτή την ιδιότητα, δεν αισθάνεται ότι μπορεί κάποιος να του την αφαιρέσει, καθώς είναι αποτέλεσμα της ιδεολογίας του, της μακρόχρονης πορείας του αλλά και της πίστης του προς το κόμμα. Σε αυτή τη διαδρομή μπορεί να υπάρχουν σκοτεινές πλευρές, στιγμές που δεν εφάρμοσε με τη μέθοδο που θα έπρεπε τη γραμμή του κόμματος, αλλά αυτό ήταν αποτέλεσμα διαφορετικής εκτίμησης για τον τρόπο της εφαρμογής.

Στο σχήμα αυτό η απουσία ή η δυσκολία επαφής με το Πολιτικό Γραφείο, απουσία απόλυτα εύλογη στο πλαίσιο των συγκεκριμένων ιστορικών συγκυριών, αποτελεί το συνήθη λόγο. Ετσι ο Πλουμπίδης εκτεταμένα αναφέρεται στην υπόθεση της Παλιάς Κεντρικής Επιτροπής, ενώ αναφέρεται ακόμη και στη σχέση του με τον Σιάντο, ο οποίος έχει κατηγορηθεί από τον Ζαχαριάδη ως ο κατ’ εξοχήν πράκτορας των Άγγλων, ή στην αμφισβήτηση του γράμματος του Ζαχαριάδη.

Σε όλες τις διαφοροποιήσεις του ο Πλουμπίδης τονίζει πως είτε πρόκειται για θέματα στρατηγικής ή τα όσα έκανε δεν υπερβαίνουν πάγιους κομματικούς κανόνες. Σε μεγάλο βαθμό αυτή η γραμμή ακολουθείται και για την απάντηση στις κατηγορίες περί χαφιέ από την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ. Μέσω των κειμένων του επιχειρεί να απαντήσει σε μια κατηγορία που δεν γνωρίζει, ανακαλώντας από τη μνήμη του όσα θεωρεί ότι μπορεί να σχετίζονται. Οι κύριες απαντήσεις που επιχειρεί να δώσει με δυο εκτεταμένα σημειώματα αφορούν στις εκλογές του 1950 και 1951 όπου είχε αναλάβει την ευθύνη και όπου η μη εκτέλεση κατά γράμμα της εντολής του Π.Γ θεωρεί ότι επέδρασαν στον χαρακτηρισμό του ως προδότη∙ είχε απόλυτο δίκιο, όπως γνωρίζουμε σήμερα από το κομματικό καταδικαστικό πόρισμα.

Ο Πλουμπίδης επιχειρεί να ερμηνεύσει τα όσα του συμβαίνουν καταφεύγοντας σε οικεία εξηγητικά σχήματα, στους χαφιέδες και στους εγκάθετους πράκτορες της Ασφάλειας. Στη δική του ερμηνεία της υπόθεσης αναγορεύεται σε βασικό στόχο των εχθρών του κόμματος λόγω του ρόλου του στο παράνομο κλιμάκιο της Αθήνας από το 1948 έως το 1951. Ενόσω ήταν ελεύθερος δεν τολμούσαν να τον χτυπήσουν, αλλά έστελναν λανθασμένες πληροφορίες στο ΠΓ, το οποίο είχε ερωτηματικά αλλά δεν τον θεωρούσε χαφιέ. Η σύλληψη του αποθράσυνε τους εχθρούς του, οι οποίοι παρέσυραν το ΠΓ για την αποκήρυξη. Σε αυτό το πλαίσιο οι συνεχιζόμενες επιθέσεις του Ραδιοφωνικού Σταθμού, οφείλονται στη διατήρησή των χαφιέδων στα πόστα τους και στην προσπάθεια ανάδειξης του Πλουμπίδη σε αποδιοπομπαίο τράγο.

Η αναφορά στους χαφιέδες επιτρέπει στον Πλουμπίδη να κρατήσει στο απυρόβλητο την ηγεσία του κόμματος, η οποία εξ ορισμού μπορεί να κάνει λάθη δεν μπορεί, όμως να προδίδει, καθώς αποτελεί, όπως γράφει χαρακτηριστικά, την προσωποποίηση του κόμματος. Το κόμμα είναι η οικογένεια του ανθρώπου, είναι η κοινωνία μέσα στην οποία ζει και λογοδοτεί ο κομμουνιστής. Η πραγματική οικογένεια, οι συγγενικοί δεσμοί υπάρχουν και λειτουργούν πάντοτε υπό την κομματική ιδιότητα. Η στάση αυτή δεν σημαίνει ότι ο Πλουμπίδης δεν κάνει κριτική στα πεπραγμένα της ηγεσίας, και μάλιστα με τον «αέρα» του ανωτάτου κομματικού στελέχους, ο οποίος ξέρει ότι η γνώμη του έχει βάρος.

Σε αυτό το πλαίσιο, το μόνο που μπορεί να ελπίζει είναι το δικαστήριον της αύριον, τη στιγμή όπου το ΠΓ θα έλθει στην Αθήνα και θα συγκεντρώσει στοιχεία. Η ελπίδα του δεν αφορά στον ίδιο μόνο. Γνωρίζει ότι ο θάνατος είναι κοντά και το επισημαίνει συνέχεια. Η αποκατάστασή του αφορά στο κόμμα και στην οικογένεια του για να μην φέρει αυτό το βάρος. Η μοναδική άμυνα του είναι η δημόσια στήριξη του κόμματος, ώστε να αποδείξει ότι δεν είναι χαφιές, η οργάνωση της στάσης του ώστε να μπορέσει την επόμενη μέρα να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσον για την αποκατάστάση του. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά θα κατέληγε αμέσως στο θάνατο, εάν δεν υπήρχαν οι μάχες της δίκης και στη συνέχεια του εκτελεστικού αποσπάσματος. Στο πλαίσιο αυτό η συγγραφή των γραμμάτων αποτελεί ένα ακόμη πρόσθετο όπλο.

Η εικόνα αυτή δεν παραπέμπει σε μια εικόνα «αλύγιστου» αγωνιστή, αντίθετα αναδεικνύουν την ανθρώπινη διάστασή του, τα ερωτήματα, τους προβληματισμούς του.  Ο Πλουμπίδης διακατέχεται από μια συνεχή θλίψη κυρίως για την κομματική καταδίκη του και όχι για τον επερχόμενο θάνατό του, τον οποίον κάποτε αντιμετωπίζει ως λύτρωση. Μέσα από τις χαραμάδες του λόγου του εμφανίζεται η προσωπική πικρία και το συναίσθημα της αδικίας από τους συντρόφους του. Στοιχεία τα οποία στη συνέχεια τα εξορίζει λογικά, θεωρώντας ότι συσκοτίζουν τον πολιτικό χαρακτήρα της υπόθεση.

Στην λογική του Πλουμπίδη η πολιτική διάσταση της υπόθεσης είναι η κυρίαρχη. Το παλαίμαχο στέλεχος, το οποίο έχει διανύσει μια μακρότατη και πολύπαθη κομματική ζωή, επιδιώκει ως ύστατη πράξη να συγκροτήσει όλα εκείνα τα στοιχεία που θα του επέτρεπαν να στοιχειοθετήσει τη δική του υπεράσπιση, ως ανώτατο κομματικό στέλεχος, στη μελλοντική συζήτησή για την αποκατάστασή του. Σε αυτή τη διαδικασία ο Πλουμπίδης κρατά την πίστη του στο Π.Γ και στο κόμμα ως στοιχείο για τη μελλοντική του δικαίωση αλλά και ως το βασικό σημείο μέσα από το οποίο μπορούσε να νοηματοδοτήσει την ύπαρξη του.

Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό ότι στο τελευταίο γράμμα προς την οικογένεια, ακόμη και όταν  το Π.Γ. γίνεται «οι κατήγοροι» και δεν υπάρχει η αναφορά στο κόμμα υπάρχει πάντα η πίστη στην ιδεολογία του με μια υπέροχη κατάφαση ΥΓ. Μη λυπάστε, εγώ τώρα θα ησυχάσω. Σας εύχομαι όλων ευτυχία. Ο θάνατος είναι μια αλλαγή της ύλης. Έτσι είναι.

Βαγγέλης Καραμανωλάκης

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΓΡΑΜΜΑ

«Αγαπημένοι μου, 
Σας γράφω τις τελευταίες μου γραμμές. Είναι η πρώτη ώρα της 14^ης Αυγούστου 1954. Με ξύπνησαν για να με ειδοποιήσουν ότι το πρωί θα γίνει η εκτέλεσή μου. 
Τις τελευταίες αυτές ώρες που μου απομένουν τις αφιερώνω στους αγαπημένους μου. 

Εκείνο που έχω να σας πω είναι ότι ΠΟΤΕ μου ΔΕΝ υπήρξα προδότης, όπως με αποκαλούν οι κατήγοροί μου. Πάντα υπηρέτησα πιστά την ιδεολογία μου πιστεύοντας ότι εξυπηρετώ το λαό. 

Συγχωρώ τους κατηγόρους μου για τις πίκρες που μου ‘δωσαν την ώρα που χρειαζόμουν συμπάθεια και κατανόηση. Σας παρακαλώ και σας όλους να συγχωρήσετε και σεις τους κατηγόρους μου. Αυτό θα είναι για μένα ανακούφιση. 
Εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου στον πεθερό μου και πεθερά μου. Στον αγαπητό μου Βρασίδα, Δημοσθένη και γυναίκα του, που μου παραστάθηκαν στοργικά στη φυλάκισή μου. 

Εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου στις αδελφές μου που ταλαιπωρούνταν να με επισκέπτονται κάθε εβδομάδα. Αποχαιρετώ τα’ αδέλφια μου Σπύρο και Γιώργη. 
Εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου σ’ όλους, γνωστούς και αγνώστους, για τη συμπαράστασή τους ή την καλοσύνη που έδειξαν απέναντί μου στις κακές ώρες της ζωής μου. 

Στα ανίψια μου και ιδιαίτερα τη Γεωργία εύχομαι κάθε ευτυχία. 
Στην αγαπημένη μου Ιουλία, που μου στάθηκε αγαπημένη συντρόφισσα στα λίγα χρόνια της ζωής μας, εκφράζω τη βαθιά μου ευγνωμοσύνη για τη στοργή και την αγάπη της. Της εύχομαι να ζήσει τη ζωή της και να ευτυχήσει. 
Στο αγαπημένο μου παιδί το ΔΗΜΗΤΡΗ εύχομαι να γίνει ΜΕΓΑΛΟΣ και ΧΡΗΣΙΜΟΣ άνθρωπος για το καλό το δικό του και του ελληνικού λαού.   

Σας αφήνω γεια
Νίκος

Φυλακή – Σανατόριο
13 προς 14 Αυγούστου 1954
Υ.Γ. Μη λυπάστε, εγώ τώρα θα ησυχάσω. Σας εύχομαι όλων ευτυχία. Ο θάνατος είναι μια αλλαγή της ύλης. Έτσι είναι. 
(υπογραφή)» 

Κομμάτια κι αποσπάσματα: Ιστορίες στο Κόκκινο
Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας
Επιμέλεια: Μάνος Αυγερίδης          

_____________
http://www.stokokkino.gr/article/10831/Nikos-PLoumpidis-61-xronia-meta-tin-ektelesi-tou