Η δίκη του Νίκου Πλουμπίδη μέσα από τις εφημερίδες

      Έρευνα του Σταύρου Καλλώνη       

Η δίκη της ηγεσίας του ΚΚΕ, γιατί περί αυτού πρόκειται, συνηθίζεται να λέγεται ως δίκη Ν. Πλουμπίδη, εξαιτίας του γεγονότος πως από τους δικαζόμενους μόνο αυτός βρίσκονταν εκεί. Τα άλλα μέλη της ηγεσίας του ΚΚΕ βρίσκονταν στις λαϊκές δημοκρατίες και φυσικά η δίκη γινόταν ερήμην τους.

Η δίκη ξεκίνησε στις 24 Ιουλίου και κράτησε μέχρι τις 3 Αυγούστου, ενώ η ανάγνωση της ποινής έγινε στις φυλακές του «Σωτηρία» στις 4 Αυγούστου ημέρα Τρίτη από τον Βασιλικό Επίτροπο Πολυχρονόπουλο.

Ο Πλουμπίδης άκουσε με ηρεμία την ανακοίνωση της ποινής, αφού ήταν φανερά καταβεβλημένος από την κούραση των ημερών της δίκης και εξαιτίας της ασθένειάς του (κατά τη διάρκεια της δίκης είχε συχνές αιμοπτύσεις). Την ίδια μέρα θα δώσει την εντολή στους συνηγόρους του να προχωρήσουν σε αναθεώρηση της δίκης[1]ενώ δηλώνει «Θα ζήσω δύο μήνες παραπάνω» [2], αφού η ποινή δεν θα είναι εκτελέσιμη μέχρι την απόφαση για την αναθεώρηση. Για την ιστορία, η αναθεώρηση της δίκης δεν έγινε ποτέ.

Η δίκη διεξάγεται κάτω από άσχημες συνθήκες στο χώρο του Α΄ Στρατοδικείου Αθηνών, κάτι που κάνει τους δημοσιογράφους να διαμαρτύρονται[3], ενώ έχει υψηλές θερμοκρασίες και υγρασία.

Το κατηγορητήριο : «επρομήθευαν μυστικάς πληροφορίας, στρατιωτικής διπλωματικής, πολιτικής οικονομικής σημασίας, ενδιαφέρουσας την άμυναν και την εξωτερικήν ασφάλειαν της χώρας και τας οποίας παρέδωσαν και ανακοίνωσαν. … Ίδρυσαν ενταύθα κέντρο κατασκοπείας και εγκατέστησαν σταθμούς ασυρμάτου, δι ων μετεβιβάζοντο επί σκοπώ κατασκοπείας, μυστικάς πληροφορίες, … απόσπαση μέρους της επικράτειας … με Σλάβους στη Μακεδονία …»[4], αυτό σήμαινε ότι είχαν να αντιμετωπίσουν τον Α.Ν 375 περί κατασκοπείας.

Μαζί με τον Πλουμπίδη υπόδικες βρίσκονταν και η Ειρήνη Χάνου (στο σπίτι της στην οδό Πρεβέζης στον Κολωνό συνελήφθη ο Πλουμπίδης) και η φίλη της Νίκη Κότσυφα. Από το ΚΚΕ δικάζονταν ερήμην οι Ν. Ζαχαριάδης, Γ. Ιωαννίδης, Β. Μπαρτζιώτας, Δ. Βλαντάς, Λ. Στρίγκος, Π. Ρούσσος, Γ. Βοντίτσιος (Γούσιας), Μ. Πορφυρογένης. Ο Π. Δημητρηκαρέας και η Ρούλα Λαζαρίδου[5] . Η σύνθεση του δικαστηρίου ήταν η εξής: πρόεδρος Τζαβέλας, βασιλικός επίτροπος Πολυχρονόπουλος, μέλη οι Δραγουμάνος, Μούστρης, Μπουγάς, Παπαποστόλου και γραμματέας ο Τζουμάκας[6]. Κύριοι μάρτυρες κατηγορίας ο διοικητής της ασφάλειας Αθηνών Ρακιντζής, ο δντης υπηρεσίας πληροφοριών του ΓΕΣ Νικολόπουλος, ο αστυνομικός δντής Κροντήρης («…προϊστάμενο διώξεως του κομμουνισμού…» τον αποκαλεί η Ακρόπολη), [7] ο Ταβουλάρης, ο διοικητής ασφάλειας Πειραιά Παρίσης, ο Συνταγματάρχης διαβιβάσεων Καφίρης, οι αστυνομικοί δντες Λιαρομμάτης, Παπαναστασίου, Ζαγκλής και ο πρώην δντης (σε διαθεσιμότητα) της Αστυνομίας Πόλεων Πανόπουλος, ο οποίος όπως αποκάλυψε το 1974, τυχαία αναγνώρισαν τον Πλουμπίδη, γιατί η πλαστή του ταυτότητα, έφερε το όνομα Πανόπουλος από τα Λαγκάδια Γορτυνίας, από το ίδιο μέρος που κατάγονταν και ο διοικητής. Τέλος είχαν επιστρατεύσει και κάποιους ακόμα μάρτυρες, μεταξύ αυτών και κάποια Διονυσοπούλου, ένοικος και αυτή της Χάνου η οποία κατέθεσε ότι ο Πλουμπίδης «μάλλον» είχε ερωτικές σχέσεις με τη Χάνου, γιατί μια μέρα άκουσε να τον αποκαλεί «Τζουτζούκο».

Ο Πλουμπίδης όπως ήταν φυσικό δεν δήλωσε κανέναν μάρτυρα, δηλώνοντας «δεν θα έχω, γιατί δεν μου χρειάζονται»[8] , αφού και να υπήρχαν κάποιοι που μπορούσαν να τον υπερασπιστούν, θα έθεταν τη ζωή τους σε κίνδυνο, κυρίως όμως όπως φαίνεται από πολλές εφημερίδες[9], ήταν αποφασισμένος να υπερασπιστεί μόνος του το ΚΚΕ, την πολιτική του όλα τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και τον εαυτό του, δείχνοντας από την αρχή τις προθέσεις του, κλείνοντας και το κλίμα που δημιουργούσε ο τύπος της παπαγικής εθνικοφροσύνης, μέσα από «πλαστά» ερωτήματα του τύπου «θα συγκρουστεί με το κόμμα του;», «θα αποκαλύψει τα πραγματικά γεγονότα;»[10].

Την υπεράσπισή του έχουν αναλάβει οι κ. Παπαχρήστου και Στεφανάκης, όπου σε γενικές γραμμές ακολουθούν πολιτική υπερασπιστική γραμμή και αποδομούν πλήρως τις κατηγορίες, ενώ αντιμετωπίζονται σκληρά από την έδρα. Αναμφίβολα δίνουν μεγάλη μάχη και πετυχαίνουν υπερασπιστικά να στηρίξουν τον Πλουμπίδη.

Η επικαιρότητα.

Η πλήρη επικράτηση του Ελληνικού Συναγερμού, έθετε τις βάσεις για μια αυταρχική πολιτική του κράτους της δεξιάς, με τη βοήθεια και την στήριξη της αμερικανικής πολιτικής σε μια αντικομμουνιστική κατεύθυνση στα πλαίσια του ψυχρού πολέμου.

Η ΚΥΠ λειτουργεί πλέον ως «σιωπηρός» μηχανισμός του κράτους και καταφέρνει να έχει τα πρώτα αποτελέσματα.

Την ίδια εποχή η ΕΠΕΚ παρουσιάζει ενδείξεις διάσπασης, αφού ο γηραιός πολιτικός Ν. Πλαστήρας δεν βρίσκεται σε θέση να μπορεί να καθοδηγήσει και να εμπνεύσει πλέον την εκλογική βάση της κοινωνίας που τον στήριζε, εξαιτίας και της ασθένειάς του. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι η διάσπαση της ΕΠΕΚ σε διάφορες πολιτικές κατευθύνσεις του κέντρου, με ανακατατάξεις που θα οδηγούσαν κυρίως το κεντροαριστερό τμήμα της στη δημιουργία μόλις ενάμιση μήνα μετά το θάνατο του Πλαστήρα στην ίδρυση του Δημοκρατικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού (ΔΚΕΛ) των Καρτάλη, Σβώλου και φυσικά το άνοιγμα προς την ΕΔΑ και το ΚΚΕ.

Έτσι άρχισε να σχηματοποιείται στον ορίζοντα η προσπάθεια μιας μεγάλης «αντισυναγερμικής» προσπάθειας στην βάση της πολιτικής των μετώπων, κάτι που θα πάρει σάρκα και οστά ένα χρόνο μετά, στις δημοτικές εκλογές, όπου η συνεργασίες της ΕΔΑ και του ΔΚΕΛ, καθώς και πολλά στελέχη της ΕΠΕΚ και του Κ.Φ. θα κατέβουν σε κοινούς συνδυασμούς παίρνοντας τους δήμους της Αθήνας, του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης, αλλά και 5 από τους 8 μεγάλους δήμους άνω των 40.000 κατοίκων. Οι κινήσεις αυτής της οραματικής συνθήκης βρίσκονταν ήδη από το Μάρτη του 53 στα τραπέζια των πολιτικών συζητήσεων.[11] Την περίοδο αυτή η ΕΔΑ βρίσκεται σε δύσκολη θέση εξαιτίας και της μη κοινοβουλευτική της εκπροσώπησης, της πίεσης που δέχονταν συχνά από το ΚΚΕ ως προς τη λειτουργία της, λόγω και των πολλών κέντρων αποφάσεων[12], του παράνομου μηχανισμού, τις πολιτικές παλινωδίες, κυρίως όμως επικρέμονταν πάντα η σοβαρή πιθανότητα να τεθεί ανά πάσα στιγμή εκτός νόμου από την κυβέρνηση του Παπάγου.

Οι προθέσεις μιας πιθανής συνεργασίας ενός κεντροαριστερού μετώπου, δεν διέφυγε από την κυβέρνηση και τους πολιτικούς κύκλους που την πλαισίωναν. Έτσι η ανάγκη μέτρων αποτροπής και δίωξης αυτών ήταν επιτακτική.

Τα χαρακτηριστικά όλων αυτών των προσανατολισμών και προθέσεων της κυβέρνησης αποτυπώνονται θα έλεγε κανείς σ’ ένα σημαντικό άρθρο της εφημερίδας ΕΣΤΙΑ του Κύρου Κύρου με τίτλο το «ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΙΠΟΡΙΑΣ»[13] (θα γίνουν αρκετές αποκαλυπτικές αναφορές στη δίκη για το συγκεκριμένο άρθρο), το οποίο αρχικά αποδίδει σε πληροφορίες άλλης συναδέλφου τη συνάντηση μεταξύ Αμερικανών διπλωματών και Ελλήνων αστυνομικών, φέροντες τους δεύτερους να επιθυμούν τη διάλυση της ΕΔΑ και την απαγόρευση της ΑΥΓΗΣ.

Έτσι η εφημερίδα αφού θέτει το γνωστό ερώτημα «ή θα υπάρχει δικτατορία η του αειμνήστου Μεταξά και θα διώκεται συστηματικώς ο Κομμουνισμός, δια της προληπτικής φυλακίσεως όλων των στελεχών του – πολιτικών, δημοσιογραφικών και πνευματικών- η εφ όσον έχουμε δημοκρατικόν κοινοβουλευτισμόν- θα πρέπει να νομιμοποιηθεί αυτό τούτο το ΚΚΕ, δια να μη του παρέχεται περιθώριον εξαπατήσεως των ξένων και των εντοπίων», εξηγεί ότι η μη νομιμοποίηση του ΚΚΕ ενίσχυε κατά το παρελθόν (1946) σχηματισμούς που «ενεφανίσθησαν εις την Βουλήν ως δήθεν «Σοσιαλιστικό Κόμμα», ενώ είναι γνωστό ότι σοσιαλισμός δεν υπάρχει εις την Ελλάδα» και έπαιξαν σημαντικό ρόλο επηρεάζοντας τους «αφελείς όμως Αγγλοσάξονες – ίδια δε οι αφελέστεροι όλων Άγγλοι Εργατικοί – καθώς και οι Γάλλοι και Ιταλοί σοσιαλιστές – τους εδέχοντο εγκαρδίως, εις τα διεθνή συνέδρια[14], ενώ στο εσωτερικό δεν κατάφεραν να ξεγελάσουν τους Έλληνας». Την ίδια στιγμή η απαγόρευση του Ριζοσπάστη, εξηγεί το άρθρο, είχε ως αποτέλεσμα οι Έλληνες κομμουνιστές να στραφούν «προς τας εφημερίδας της εαμοβενιζελικής Συνοδοιπορίας» όπου οι «ερυθροί συντάκτες», αρθρογραφούν μάλιστα «γράφοντες εις την καθαρεύουσαν πλέον - τα ίδια που έγραφαν, μαλλιαριστί εις το όργανον του ΚΚΕ» μόνο όμως που το Ριζοσπάστη «δεν θα ετόλμων, βέβαια, να την αγοράσουν εάν ελέγετο Ριζοσπάστης». Πιο κάτω το άρθρο αναφέρει ότι τώρα ένα μεγάλο τμήμα της Εαμογενούς πολιτικής βάσης έχει απορροφηθεί από την ΕΠΕΚ[15], οι περισσότεροι όμως τώρα ψηφίζουν ΕΔΑ, η οποία είναι «μία από τις μεταμφιέσεις του ΚΚΕ» και όσο το ΚΚΕ παραμένει παράνομο «οι μεταμφιέσεις αυταί θα συνεχίζονται».

Ένα ενδεχόμενο λοιπόν διάλυσης της ΕΔΑ θα ενίσχυε άλλους σχηματισμούς του κέντρου ή της σοσιαλδημοκρατίας, την ίδια στιγμή θα φτιάχνονταν κάτι νέο που και πάλι θα ενέτασσε τις μάζες του ΚΚΕ στο εσωτερικό του. Απέναντι σε αυτές τις καταστάσεις προκρίνεται από την εφημερίδα : «Τουναντίον, εκείνο που επιβάλλεται, είναι άνευ προσωπίδων εμφανίσεις του ΚΚΕ και της εφημερίδας του, με ταυτόχρονον απογόρευσιν της διατηρήσεως των κομμουνιστών εις δημόσιας ή ημιδημόσιας θέσεις. Τότε και μόνο τότε, θα απομονωθεί ο Κομμουνισμός στην Ελλάδα και τότε θα ίδωμεν, κατά πόσο θα τολμήσουν ο κ. Πλαστήρας ή ο κ. Βενιζέλος να συνεργαστούν εις μίαν «Δημοκρατικήν Ένωσιν» εις την οποίαν θα μετέχουν ισότιμα τα στελέχη του ΚΚΕ»[16] , θέση όμως που έρχεται σε αντίθεση με τη σκληρή γραμμή που θέλει το ΚΚΕ παράνομο και θα τη συναντήσουμε από την πρώτη μέρα της δίκης «ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΑΙ ΟΤΙ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΔΙΚΗΣ ΠΛΟΥΜΠΙΔΗ ΘΑ ΘΕΣΕΙ ΤΕΡΜΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΦΗΜΑΣ ΠΕΡΙ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΚΕ»[17], ενώ στη δίκη θα υπάρχουν πολλές αναφορές που εμφανίζουν την άποψη η ΕΔΑ να κηρυχθεί παράνομη (Πανόπουλος)[18].

Γίνεται φανερό από το άρθρο ότι η πιθανότητα μια ενιαίας έκφρασης της Αριστεράς – τη στιγμή που το ΚΚΕ είναι παράνομο – δύναται να συσπειρώσει τις απαραίτητες μάζες που χρειάζονται για ένα μέτωπο ενάντια στην κυβέρνηση αρκετό ικανό να απειλεί την παντοκρατορία της Δεξιάς.

Την ίδια περίοδο με τη δίκη του ΚΚΕ κυρίαρχη θέση έχει ο πόλεμος της Κορέας που τερματίζεται (27 Ιουλίου η ανακωχή), με τη γνωστή εμπλοκή της ελληνικής πλευράς, επηρεάζοντας το πολιτικό κλίμα των ημερών. Στο οικονομικό πεδίο μεσουρανεί το οικονομικό πρόγραμμα του Μαρκεζίνη (περιφέρεται στις Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες) που θα κάνει την Ελλάδα «αυτάρκη» καθώς και «θα προκαλέσει το ενδιαφέρον κεφαλαιούχων»[19] , καθώς πλησίαζε ο τερματισμός της αμερικάνικης βοήθειας και τα ισοδύναμα μέτρα για τα κενά που θα δημιουργούνταν θα προέρχονταν από τις περικοπές του δημοσίου Έτσι προβλέπονταν 20.000 απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, την εφαρμογή για πρώτη φορά του θεσμού της κινητικότητας, απόλυση όλων των συμβασιούχων, αλλαγές στο ασφαλιστικό, σκληρή αξιολόγηση όλων των εργαζομένων [20], με πλήρη κομματικοποίηση του κρατικού μηχανισμού[21]. Οι εξαγγελίες αυτές που προσπαθούσαν να δημιουργήσουν ένα θετικό κλίμα για την οικονομία, αμφιβόλου αποτελέσματος όπως θα φανεί αργότερα, ξεσηκώνει θύελλα απεργιακών κινητοποιήσεων στο δημόσιο και τις τράπεζες, αλλά και στον ιδιωτικό τομέα (εργοστάσια) ευρύτερα. Την ίδια ώρα ανακοινώνονται μεγάλα έργα, ενώ ιδρύεται το εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Αλιβέρι, τέλος η εμφάνιση και η προβολή του Ωνάση, αποτελεί σημαντική είδηση.

Στον τύπο (μάλλον περί χτυπήματος της ελευθερίας του τύπου πρόκειται) μεσουρανεί το «Σχέδιο νόμου περί ελευθερίας του τύπου» ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων (αποχωρεί η ΕΠΕΚ από την αρμόδια επιτροπή.).[22] Στον πολιτισμό υπάρχουν συνεχείς αναφορές στο «Φεστιβάλ Ειρήνης και Πολιτισμού» στη Ρουμανία. Αξίζει όμως να αναφερθεί ότι η Ελληνική Εθνική Επιτροπή δεν θα λάβει μέρος γιατί δεν τους παρέχεται διαβατήριο όπως καταγγέλλεται από τα μέλη της Γ. Σπηλιόπουλο υφηγητή πανεπιστημίου (πρώην βουλευτή) και τον Παναγιώτη Κατερίνη (πρώην βουλευτή).[23]

Τέλος ένα άλλο σημαντικό γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με την ασκούμενη αντικομμουνιστική πολιτική και συνεπώς με το κλίμα της δίκης, είναι η υπογραφή διμερών σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Ρωσίας, όπου αποτυπώνεται με διάφορους τρόπους, Έτσι η ΑΚΡΟΠΟΛΗ θα γράψει ότι «βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη η Σοβιετική επίθεση Ειρήνης, αλλά εμείς επαγρυπνούμε»[24], τη στιγμή που λίγες μέρες αργότερα θα αναφέρει αναλυτικά τα αποτελέσματα αυτής της χρυσοφόρας για το ελληνικό κεφάλαιο συμφωνίας (εξάγει 5.000 τον καπνό, 1.000 τον βαμβάκι, 1.000 τον δαφνόφυλλα, 500 τον ρύζι. … Εισάγει 300.000 τον μαζούτ, 10.000 τον ανθρακίτη, 45.000 κυβ. μέτρα ξυλείας, 200.000 δολ χρωστικές ύλες, 500.000 δολ. Φαρμακευτικές ύλες 250.000 δολάρια χαβιάρι. !!!!!!!!!!)[25].

Αναμφισβήτητα όμως το γεγονός των ημερών που επισκιάζει την δίκη είναι ο θάνατος του Ν. Πλαλστήρα στις 28 Ιουλίου, που ήταν αναμενόμενο και είχε ήδη δρομολογήσει ένα πολιτικό κλίμα για ενδεχόμενη διάλυση της ΕΠΕΚ[26], την πιθανή δημιουργία νέων πολιτικών σχηματισμών και φυσικά τους φόβους μιας διεύρυνσης της Αριστεράς από το ενδεχόμενο αποδυνάμωσης του πολιτικού Κέντρου. Η «ΑΥΓΗ» μάλιστα σε πρωτοσέλιδες αναφορές αφού μιλά καθαρά για εξαπάτηση των αριστερών ψηφοφόρων από τον Πλαστήρα για τα μέτρα ειρήνευσης, κάνει ανοιχτό κάλεσμα όσων αντιλαμβάνονται την πολιτική ανάγκη για τη δημιουργία ενός πανδημοκρατικού μετώπου, έχοντας βέβαια και την έγκριση του ΚΚΕ για μια τέτοια κατεύθυνση[27].

Είναι σαφές ότι έχουμε ένα πολωμένο πολιτικό κλίμα που η δίκη έρχεται να επιβεβαιώσει, καθώς και την σκληρή γραμμή ενάντια στο ΚΚΕ, αλλά κυρίως στα ενδεχόμενα δημιουργίας μετώπων ή κινηματικών διαδικασιών που θα έφερνε σε δύσκολη θέση τις κυρίαρχες πολιτικές ελίτ.

Εκτός πολιτικού κλίματος τις μέρες της δίκης, με αρκετή όμως δημοσιότητα έχει και η παρουσίαση της κοντής φούστας από τον οίκο Dior, η οποία διχάζει τα αστικά αντανακλαστικά. 

Ο Νίκος Πλουμπίδης στο δικαστήριο.

«Παρίσι 25 (Ιδ. Υπ) – Ο ραδιοφωνικός σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα», σχολιάζοντας την πρώτην ημέρα της δίκης της ηγεσίας του ΚΚΕ και του Μπλουμπίδη είπε ότι οι προσπάθειες που καταβάλλει η κυβέρνηση Παπάγου να αποδείξει με τη βοήθεια του ξεσκεπασμένου πράκτορα της ασφάλειας Πλουμπίδη προδοτικό το ΚΚΕ θα αποτύχουν. Ο λαός ξέρει ποιος τους υπερασπίζεται και ποιος προδίδει την Ελλάδα. Ο λαός είδε το ΚΚΕ επικεφαλής των εθνικών αγώνων και έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στην ηγεσία του. Η επίθεση που εξαπέλυσε ο Παπάγος εναντίον του ΚΚΕ είναι ένδειξις αδυναμίας του. Τρέμει την πολιτική του ΚΚΕ που αποβλέπει στη συγκρότηση του δημοκρατικού πατριωτικού μετώπου. Γι αυτό και με τις καταθέσεις του προβοκάτορα Πλουμπίδη προσπαθεί να δυσχεράνει τη θέσιν του ΚΚΕ. Ο λαός όμως δεν δίνει σημασία στους προβοκάτορες, οικοδομεί το πατριωτικό μέτωπο και προχωρά προς τη νίκη.»[28]

Η αποκήρυξη του από το ΚΚΕ αποτελεί για το Ν. Πλουμπίδη την πρώτη μεγάλη μάχη που οφείλει να δώσει ως ένας έμπειρος αγωνιστής του κομμουνιστικού κινήματος μαζί και με την υπεράσπιση του κόμματος στη λογική «ότι το κόμμα έχει δίκιο».

Από την πρώτη στιγμή παρά του ότι αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η απόφαση του κόμματος να οφείλεται σε λάθος πληροφορίες (γνωρίζει πολύ καλά και τα διαφορετικά κέντρα αποφάσεων του παράνομου μηχανισμού, αλλά και τους ανταγωνισμούς που υπάρχουν, πολιτικούς ή προσωπικούς) λέγοντας μετά την απολογία του «Να δούμε λέγει όταν διαβάσουν τι είπα θα εξακολουθούν να έχουν την ίδια γνώμη;»[29] δείχνει μια αταλάντευτη γραμμή υπεράσπισης της πολιτικής του ΚΚΕ, των συντρόφων του αλλά και του ίδιου του του εαυτού.

Κάτω από το λευκό του κουστούμι και την μπλε γραβάτα του η κλονισμένη υγεία του «…είμαι κυριολεκτικός πτώμα. Χθες έκανα αιμόπτυση.»[30] αποτελεί ένα άλλο ανυπέρβλητο εμπόδιο. Παρόλο αυτά η εικόνα του συνολικά δείχνει να αντιμετωπίζει και αυτή τη μάχη με ψυχραιμία «δίδει την εντύπωση ότι προσέρχεται σε εκδήλωση»[31], ευγενικός με τους δημοσιογράφους και τους δεσμοφύλακες, ομιλητικός με όλους, διατυπώνει γνώμες, «γελάει»[32] , κυρίως όμως επαγρυπνεί σε ότι αφορά την εξέλιξη της δίκης. Δεν αφήνει κυριολεκτικά τίποτα να περάσει χωρίς να το απαντήσει, κατά τη διάρκεια της δίκης, αναγκάζοντας την ΕΣΤΙΑ, να τον αποκαλέσει «θρασύτατο τύπο που δεν υπολογίζει το δικαστήριο» και φυσικά στην απολογία του, παρότι συχνά αντιμετωπίζει δυσκολίες τεχνικές, όπως το ότι δεν ακούει στη θέση που τον έχουν[33] ή σωματικές (ζητά κάποια διαλείμματα γιατί νιώθει αδυναμία)[34], ο λόγος του αποτυπώνει την πολιτική του αντίληψη. Στη δίκη λιγοστά πρόσωπα τον επισκέπτονται. Ιδιαίτερης σημασίας είναι η επίσκεψη του γιού του Δημήτρη που τον βλέπει για πρώτη φορά, στις 24 Ιουλίου, καθώς και ο αδερφός του που ήρθε από τα Λαγκάδια προσφέροντάς του ένα μαξιλάρι[35]. Μαζί του βρίσκονται και η αδερφή μαζί με τους γονείς της γυναίκας του Ιουλίας Παπαχρίστου.

Η επίθεση που δέχεται ο Ν. Πλουμπίδης είναι καλά οργανωμένη και σχεδιασμένη για να πετύχει μια σειρά από πολιτικούς στόχους, που δεν είναι άλλοι από την περαιτέρω αποδυνάμωση του ΚΚΕ και το κλείσιμο της συζήτησης περί νομιμοποίησής του, τις πιθανές πολιτικές εξελίξεις σε σχέση με τη δημιουργία ενός λαϊκού μετώπου που ενδεχομένως θα αποκτούσε μεγάλη εκλογική επιρροή, την επίδειξη της παντοδυναμίας του κράτους της Δεξιάς, τον εκφοβισμό της ΕΔΑ και των όποιων μηχανισμών της είχαν απομείνει, , αλλά κυρίως την τρομοκράτηση του λαϊκού κινήματος (ας μη μας διαφεύγει ότι ο Παπάγος λαμβάνει μια σειρά αντιλαϊκών μέτρων και οι απεργίες είναι πολλές) και φυσικά την πλήρη αποδόμηση του ίδιου του Ν. Πλουμπίδη.

Μέσα από τις στήλες των εφημερίδων γίνεται φανερό ότι ο Ν. Πλουμπίδης, έχει γνώση των προθέσεων γι αυτό και γίνεται αναλυτικώς στις απαντήσεις του. Πρόκειται στην ουσία για μια πλήρη «δημοσιοποίηση των θέσεων του ΚΚΕ για μια σειρά από ζητήματα που η μετεμφυλιακή προπαγάνδα είχε αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια, αλλά και συνέχιζε να θέτει μέχρι τη στιγμή της δίκης προετοιμάζοντας και την πολιτική του αύριο. Αυτή η υπερασπιστική του γραμμή ελπίζει ότι θα «αποκαταστήσει» στο τέλος της δίκης την κομματική του τιμή. Όσο για την πολιτική γραμμή φαίνεται πως γνωρίζει καλά ο Ν. Πλουμπίδης και δεν είναι άλλη από τη γραμμή των λαϊκών μετώπων, όπως και το ίδιο το ΚΚΕ ζητάει μέσα από τη φωνή της «Ελεύθερης Ελλάδας» και κατά τη διάρκεια της δίκης, καλώντας το δημοκρατικό λαό να στηρίξει την ΕΔΑ με αφορμή την επετειακή ημερομηνία της 4ης Αυγούστου.[36]

Αφού αρχικά θέτει τους όρους μια πολιτικής δίκης, παρά τις επίμονες και συχνά επιθετικές προσπάθειες των μαρτύρων και της έδρας, αποδόμει κυριολεκτικά όλα τα επιχειρήματα που στρέφονται ενάντια στο ΚΚΕ και τον ίδιο.

Τα βασικά σημεία που απασχολούν τη δίκη και φυσικά τον ίδιο τον Πλουμπίδη στα οποία επικεντρώνει θα λέγαμε ότι είναι τα εξής:

I. Στην αρχή καλύπτει πλήρως την απόφαση του κόμματος να τον αποκηρύξει, αποδίδοντας σε ελλειπή στοιχεία που έχει για τον ίδιο, παρότι κάθε μέρα σχεδόν η φωνή της «Ελεύθερης Ελλάδας» βγάζει και μια ανακοίνωση όπου τον καταγγέλλει με πολύ βαρύς χαρακτηρισμούς[37] όπως «προβοκάτορα», «χαφιές», «Έλληνα Βόντερ Λούπε», συνεργάτη της ασφάλειας», «χύνει με τέχνη το αντικομμουνιστικό δηλητήριο» και άλλα. Συνεχίζει όμως κάθε μέρα αταλάντευτα, υπερασπιζόμενος την κομματική του ταυτότητα και τις ιδέες του.

II. Φαίνεται ότι γνωρίζει και εκτιμά πολιτικά σε πόσο δύσκολη θέση βρίσκεται η ΕΔΑ και πόσο πιθανό είναι το ενδεχόμενο να τεθεί εκτός νομιμότητας, κάτι που από την έδρα του δικαστηρίου γίνεται φανερό μέσα από ερωτήσεις, αλλά και απαντήσεις μαρτύρων, καθώς και την προσπάθεια πλήρους ταύτισης της ΕΔΑ με το ΚΚΕ. Έτσι λέει χαρακτηριστικά: «Η ΑΥΓΗ δεν έχει καμία σχέση με το ΚΚΕ»[38].

III. Κατά τη διάρκεια της δίκης αλλά και στην απολογία του, αναλύει την πορεία του ΚΚΕ ως πορεία του λαϊκού κινήματος για τη δημοκρατία και την ελευθερία, την παραγωγική ανασυγκρότηση, χαρακτηρίζοντας τους κομμουνιστές ως «πρώτους χριστιανούς»[39]. Υπερασπίζεται τις επιλογές του κόμματος στα εθνικά θέματα, αναφέροντας τη συμμετοχή των κομμουνιστών στην πρωτοπορία των εθνικών αγώνων (ελληνοιταλικός-κατοχή-αντίσταση), κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην επιστολή του Ν. Ζαχαριάδη, αναδεικνύοντας έτσι την προσφορά του ΚΚΕ, αλλά ίσως αναγνωρίζοντας λάθος στην εκτίμησή του μετά από χρόνια δημόσια, πως η επιστολή ήταν πλαστή.[40] Σ΄ ένα άλλο σημείο της δίκης που αφορά πάλι το Ζαχαριάδη, είναι η κατηγορία που απευθύνει ο διοικητής ασφαλείας Πειραιά Παρίσης, λέγοντας για το Ζαχαριάδηότι είναι συνεργάτης των Γερμανών, αφήνοντας αιχμές για την περίοδο της αιχμαλωσίας του στα γερμανικά στρατόπεδα. Ο Πλουμπίδης εξεγείρεται και τον υπερασπίζεται[41], δίνοντας ίσως μια απάντηση για τις εξηγήσεις που είχε ζητήσει ο ίδιος στο παρελθόν σχετικά με τη δράση του Ζαχαριάδη κατά την περίοδο της κράτησής του, επηρεάζοντας και τις μεταξύ τους σχέσεις.

IV. Όπως ήταν φυσικό αναφορές έγιναν και για το άρθρο της ΕΣΤΙΑΣ, όπου αποτυπώνεται από την πλευρά τουλάχιστον των μαρτύρων η σκληρή γραμμή που είχε επιλεγεί για την πολιτική στάση της συναγερμικής κυβέρνησης. Έτσι ο Πανόπουλος χαρακτηρίζει «δίκαιον το άρθρο της ΕΣΤΙΑΣ», υπονοώντας ότι με πιθανή μια νομιμοποίηση του ΚΚΕ, «θα λείψει το πολιτικό ψεύδος, επειδή τώρα υπάρχει η ΕΔΑ, ήτις είναι εν και το αυτό με το ΚΚΕ»[42], συμπληρώνοντας όμως ότι καλό θα ήταν να μην υπήρχε ούτε ο ένας ούτε ο άλλος σχηματισμός. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι και το ΠΓ του ΚΚΕ με απόφασή του δηλώνει: «… Το ΚΚΕ όπως έκαμε και στη δίκη Μπελογιάννη, δηλώνει για μια ακόμη φορά ότι είναι «έτοιμο να δεχθεί μέσα στην ίδια την Αθήνα να απαντήσει … εφόσον θα εξασφαλίζονταν οι απαραίτητες πολιτικές και νομικές εγγυήσεις …»[43], βέβαια και αυτή τη φορά δεν παραλείπει να αναφερθεί στον Πλουμπίδη με βαρύς χαρακτηρισμούς και φυσικά προχωρεί και λίγο παραπάνω λέγοντας ότι: «… ο ξεσκεπασμένος μάρτυρας Πλουμπίδης, αυτός που παρέδωσε στην Ασφάλεια τον Μπελογιάννη …»[44].

V. Μέρος της απολογίας αποτελεί και η υπεράσπιση από τον Πλουμπίδη της θέσης του κόμματος για το μακεδονικό, αποδεικνύοντας γι’ άλλη μια φορά τη βαθιά γνώση που είχε για όλα τα πολιτικά ζητήματα καθώς και για την ιδεολογική και πολιτική γραμμή για τα εθνικά. Έτσι απαντάει στον Πανόπουλο στα περί κατασκοπείας και απόσχισης τμήματος της χώρας τα εξής: «Είπατε ότι υπάρχει θέμα αυτονομήσεως της Μακεδονίας και της Θράκης. Δεν υπάρχει μακεδονικό ζήτημα. Σας το δηλώνω εγώ: Η Μακεδονία είναι ελληνική. Υπάρχει όμως ζήτημα υπερασπίσεως των μειονοτήτων. Και μειονότητες υπάρχουν είτε το θέλετε είτε όχι.»[45]. Αναφέρεται εκτενώς στην 6η Ολομέλεια και στην εξέλιξη του εθνικού αυτού ζητήματος σε σχέση με τη θέση του ΚΚΕ.[46]. Άλλες πάλι φορές επαναλαμβάνει με έμφαση, στα περί προδοσίας της χώρας και ταύτισης του ΚΚΕ με άλλες χώρες, όπως η Βουλγαρία και η Σοβιετική Ένωση ότι: «Είμαστε Έλληνες» και «… η δουλειά μου είναι ελληνικότατη»[47], «Είμαι Έλλην και η δουλειά μου είναι να υπερασπίζομαι τα λαϊκά συμφέροντα»[48].

VI. Στην υπερασπιστική του γραμμή σε σχέση με την κατηγορία περί κατασκοπείας και συνεργασίας με τον εχθρό, αναδεικνύει την αναγκαιότητα των πληροφοριών ως μέσο ενημέρωσης του κόμματος, αφού αυτό είναι παράνομο, «… έχουμε παράνομο μηχανισμό γιατί μας έχετε παράνομους»[49], αλλά και για τις πληροφορίες ότι αυτές δεν μπορούν να τεκμηριώσουν την κατασκοπεία, αφού είναι πληροφορίες γνωστές από τις εφημερίδες[50].

VII. Υπερασπίζεται επίσης με ιδιαίτερη έμφαση το Νίκο Μπελογιάννη, την επιστολή που είχε στείλει, λέγοντας χαρακτηριστικά, ερμηνεύοντας και την επιλογή του (απαντώντας και για τη στάση του κόμματος απέναντί του) «…και κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα φυλής, θρησκείας και εθνικότητας, όφειλε να υπερασπιστεί τον Μπελογιάννη, σαν σημαιοφόρο της Ειρήνης. Ήτο εθνικό καθήκον αυτό…»[51] ενώ σε άλλο σημείο της δίκης με αφορμή την επιστολή του για τον Μπελογιάννη δηλώνει: «Εφήρμοσα την εντολή του (του κόμματος εννοεί) που έλεγε ότι κάθε μέλος οφείλει να κάνει ό,τι μπορεί για να σωθεί ο λαϊκός ήρωας Μπελογιάννης… στέλνοντας την επιστολή έκανα το καθήκον μου»[52], τέλος σε κάποιο διάλειμμα της δίκης με τους δημοσιογράφους λέει ότι ο Μπελογιάννης «ήτανε παλικάρι, του άξιζε ο θόρυβος και θα γινόταν ακόμα πιο σπουδαίος…»[53]. Ιδιαίτερα επίμονος και επιθετικός γίνεται όταν ο Κροντήρης αφήνει υπόνοιες ότι το παιδί της Ιωαννίδου δεν ήταν του Μπελογιάννη[54]. Σημαντικές αναφορές κάνει και στο Μανόλη Γλέζο λέγοντας: «Το ΚΚΕ, λέει, έχει δείξει τον Γλέζο, ένα λαμπρό παλικάρι, του οποίου οι πράξεις δεν είναι μόνο ατομική παλικαριά, αλλά εξύψωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας…»[55] και λίγο παρακάτω «… Οι κομμουνιστές όπως ο Γλέζος, ο Μπελογιάννης, ο Σουκατζίδης, λέει, δεν είναι κατάσκοποι. Στο κόμμα δεν έχουν θέση προδότες και κατάσκοποι. …»[56]. Τέλος υπερασπιστικός είναι για τον Βαβούδη που τον θεωρεί αρκετά έμπειρο και ικανό ώστε ν’ αυτοκτονήσει δίχως να καταστρέψει τους κώδικες, ενώ για τον Μπάτση δηλώνει ότι μια φορά συναντήθηκαν το 1947 και ότι στα περί ομολογιών του στην ασφάλεια λέει: «τον έβαλαν στην πρέσα», «Ο Μπάτσης για να σώσει το τομάρι του εβεβαίωσε αυτά που του έλεγε η ασφάλεια»[57]

Η απολογία.

Ο Πλουμπίδης απολογήθηκε την Πέμπτη 30 Ιουλίου. Ξεκίνησε στις 12:05 και τελείωσε στις 3:20 περίπου όπως μας πληροφορεί ο «Εθνικός Κήρυκας»[58].

Εμφανώς καταβεβλημένος, ξεκίνησε την απολογία του με το διαχωρισμό της δίκης ως πολιτικής, με σαφή ιδεολογική υπόθεση και φυσικά ότι πρόκειται για δίκη ενάντια στο ΚΚΕ και όχι στον Πλουμπίδη.

Από την πρώτη στιγμή κάνει σαφές ότι οι στόχοι της κυβέρνησης με αυτή τη δίκη είναι να χτυπηθούν οι όποιες πιθανότητες υπάρχουν να εφαρμοσθούν μέτρα ειρήνευσης όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, όπως αναφέρει, «η διεθνής ειρήνευση κάνει τα πρώτα της βήματα»[59]. Αποτυπώνει την πολιτική πρόθεση της κυβέρνησης–η οποία κινείται με σκληρή αντικομμουνιστική γραμμή, εντείνοντας το ψυχροπολεμικό κλίμα-, στοχεύοντας στην καταδίκη του Ν. Πλουμπίδη, αλλά κυρίως της ηγεσίας, η οποία στην πιθανότητα μιας νομιμοποίησης του ΚΚΕ, δεν θα μπορούσε να γυρίσει, έστω και αν ο Πλουμπίδης έσπαγε και πρόδιδε το κόμμα του.

Θεωρεί τη δίκη ως συνέχεια της δίκης Μπελογιάννη στα πλαίσια μιας «σκηνοθετημένης δίκης» που υπηρετεί την εφαρμογή πολιτικών επιλογών με τη διαφορά ότι ο Μπελογιάννης δικάστηκε στη σκληρή περίοδο του ψυχρού πολέμου, ενώ τώρα που διαφαίνεται μια τάση για διεθνή ειρήνευση υπάρχουν και διεθνή κέντρα που την αντιστρατεύονται.

Αναφέρει επίσης ότι «οι αντικομμουνιστικοί κύκλοι και οι εχθροί του Λαού»[60] δυσφημούν το ΚΚΕ τους ηγέτες τους και τον ίδιο. Αναφέρεται στην προβοκάτσια που κάνουν εναντίον του με μια υποτιθέμενη συνέντευξη που εμφάνισε η εφημερίδα «Απογευματινή» και παρουσιάζεται ως προδότης, δημιουργώντας έτσι σύγχυση στον κόσμο.

Κάνει εκτενή αναφορά στην ιστορία του ΚΚΕ από το Μεσοπόλεμο μέχρι και το 1949, περιγράφοντας τους αγώνες τους εργατικούς, αλλά και τους εθνικούς, δίνοντας έτσι και μια απάντηση στα περί «Σλαβοκομμουνισμού». Έτσι το ΕΑΜ, τα λαϊκά μέτωπα, η προσπάθεια ανασυγκρότησης της ελληνικής κοινωνίας σε στέρεες και δημοκρατικές βάσεις αποτελούν μέρος της δικής του υπερασπιστικής αφήγησης. Οι αναφορές στην ιστορία είναι συχνές και περιλαμβάνουν από την Αρχαία Αθήνα (Φωκίωνα τον Αθηναίο), μέχρι τον Ο. Ανδρούτσο, τον Κολοκοτρώνη, τον Ελ. Βενιζέλο, θυμίζοντας συχνά ένα στερεοτυπικό λόγο των κομμουνιστών της περιόδου, όπως αποτυπώνεται και από το «Αντάρτης κλέφτης παλικάρι πάντα είναι ίδιος ο Λαός».

Τον εμφύλιο τον περιγράφει ως δημιούργημα της αστικής τάξης που υπηρετούσε τα συμφέροντά της, ενώ η βία που αναπτύχθηκε και δίχασε την ελληνική κοινωνία, ασκήθηκε και από τις δύο πλευρές. Υπερασπίζεται με καθαρά πολιτικούς όρους όλες τις επιλογές του κόμματος, από τις εκλογές του 1946, το γράμμα του Ζαχαριάδη, τις κατηγορίες για το Νταχάου, την Εθνική Αντίσταση, τη δράση τους για την πείνα και τις επιστρατεύσεις των Γερμανών, ενώ είναι καυστικός για την στάση των «φρακοφορεμένων λιρατζήδων της υπαίθρου και των σαλονιών», επιτίθεται στο φασισμό και τους φασίστες λέγοντας συγκεκριμένα για τη Βουλγαρία «οι φασίστες είναι ύπουλοι και εγκληματίες, όπως άλλωστε και οι φασίστες κάθε χρώματος και κάθε φυλής»[61].

Υπερασπίζεται όλους τους αγωνιστές συντρόφους του. Το ίδιο κάνει και με την ΕΔΑ και την ΑΥΓΗ, προσπαθώντας να μη θέσει σε κίνδυνο το πολιτικό εγχείρημα, βαθιά πεπεισμένος για το πραγματικό ενδεχόμενο να τεθούν παράνομες.

Κλείνει τέλος με την έκλυση για την αμνηστία λέγοντας ότι : «είμαι πρόθυμος να θανατωθώ και το αίμα μου να χρησιμεύσει για να ανασυγκροτηθεί η Ελλάδα και να ευημερήσει»[62]. 

Επίλογος.

Δίκασαν και σκότωσαν το Νίκο Πλουμπίδη για να τρομοκρατήσουν την κοινωνία, θέλοντας να βάλουν φραγμό στην απήχηση της Αριστεράς. Δεν μπορούσαν ακόμα να νικήσουν τα οράματα που είχαν αφήσει πίσω ο αντιφασιστικός αγώνας και οι μεγάλες παρακαταθήκες του ΕΑΜ. Ο Πλουμπίδης δεν ήταν θύμα κάποιου Θεοφανόπουλου ή της εμπάθειας των κατασταλτικών μηχανισμών, ή της εκδικητικής μανίας κάποιων απογόνων των δοσίλογων που ο ΕΛΑΣ είχε εκτελέσει. Ήταν θύμα μιας προσπάθειας καταστολής της Αριστεράς που απειλούσε με τις ιδέες της και την κοινωνική της αποδοχή. Μιας Αριστεράς που ενώ βρισκόταν στις εξορίες και την υπερορία, στις διώξεις και τον αποκλεισμό, κατάφερνε να σηκώνει κεφάλι, απέναντι σε ένα σάπιο σύστημα μιας αδηφάγας αστικής ελίτ, που τίποτα δεν άφηνε για το δοκιμαζόμενο λαό, παρά διεκδικούσε τα πάντα, από τα κέρδη και την υπερεκμετάλλευση των εργαζόμενων, το ξεκοκάλισμα της αμερικάνικης βοήθειας, μέχρι το στραγγαλισμό των δημοκρατικών ελευθεριών μέσα από την κρατική ασφάλεια και την ΚΥΠ, ως τους τραμπούκους χωροφύλακες της υπαίθρου.

Αυτή την αστική τάξη ο Ν. Πλουμπίδης δεν τη φοβήθηκε ποτέ. Την πάλεψε από το Μεσοπόλεμο μέχρι την εκτέλεσή του. Αγωνιζόμενος μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ, μέσα σε πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες. Σταθερά στην πρώτη γραμμή των αγώνων, από τα χρόνια της διδασκαλικής του θητείας μέχρι την εκτέλεσή του, παλεύει το σύστημα και την αρρώστιά του.

Ο Νίκος Πλουμπίδης θα εκτελεστεί ένα χρόνο αργότερα στις 14 Αυγούστου, στο Χαϊδάρι ικανοποιημένος για την δράση του όπως είπε σε κάποια στιγμή της δίκης «Έννοια σας έσπειρα πολύ σπόρο» και αφού θα έχουν αλλάξει το νόμο 555 της Π.Δ που έλεγε ότι «Η εκτέλσις θανατικής ποινής αναβάλλεται εάν ο καταδικασθείς εις ποινήν θανάτου, νοσεί νόσον σοβαράς εκ της οποίας επίκειται κίνδυνος θανάτου μέχρις ότου εκλείψει η πιθανότης φυσικού θανάτου». 

*Δάσκαλος στο 8ο Δ.Σχ. Περάματος.

(Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος εργασίας του μαθήματος «Από το ΕΑΜ στην ΕΔΑ - η διαδρομή της ελληνικής αριστεράς στην προδικτατορική Ελλάδα και οι απαντήσεις της στις ιστορικές αναγκαιότητες της εποχής» (διδάσκων Μιχάλης Λυμπεράτος), στο ΠΜΣ του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης & Νεότερης Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. 

Ο πλήρης τίτλος της εργασίας ήταν: «Νίκος Πλουμπίδης. Η δίκη. 24 Ιουλίου - 3 Αυγούστου 1953.Η πολιτική τρομοκρατία του μετεμφυλιακού κράτους, στα μέσα της δεκαετίας του 50 και οι πολιτικές παλινωδίες της Αριστεράς».

Αρχεία.

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΟ ΒΗΜΑ.

Αρχείο Οικογένειας Ν. Πλουμπίδη. Μουσείο Μπενάκη.

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ 3η ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΚΚΕ 10-14/10/1950. Τα άγνωστα πρακτικά μιας σκηνοθετημένης δίκης εναντίον των πρώτων κομμουνιστών της αμφισβήτησης. Εκδ. Γλάρος

Εφημερίδες.

Αυγή-Ακρόπολις-Εθνικός Κήρυξ-Εμπρός- Η Προοδευτική Αλλαγή- Εστία -Βήμα –Καθημερινή-Ελευθερία-Τα Νέα.

Βιβλιογραφία

Ιστορία Της Ελλάδας Του 20ου αιώνα. Εκδ. Βιβλιόραμα.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ Τ. ΙΣΤ Εκδοτική Αθηνών.

Ιστορία των Ελλήνων. Εκδόσεις ΔΟΜΗ.

Ε. Ιστορικά Τ. 174-179-298-.

Γ. Βούλγαρης, Η. Νικολακόπουλος, Σ. Ριζάς, Τ. Σακελλαρόπουλος, Ι. Στεφανάδης. ΕΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ 1950-2004 Εκδ. Ελληνικά γράμματα ΑΘΗΝΑ 2009.

Γιάννης Κατσαντώνης. «Η ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΣΤΟ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ». Εκδ. ΣΕ 1988. 

Δημοσθένης Α. Παπαχρίστου, ΝΙΚΟΣ ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΛΑΚΗ 1953-1954 Εκδ. ΔΕΛΦΙΝΙ ΑΘΗΝΑ 1977 2Η ΕΚΔΟΣΗ

Έλλη Παππά ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΜΙΑΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ.

Ηλίας Νικολακόπουλος «ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΤΑ ΠΑΘΗ ΨΗΦΙΔΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ». ΤΟ ΒΗΜΑ βιβλιοθήκη 2012 ΔΟΛ.

Μιχάλης Π. Λυμπεράτος. «ΑΠΟ ΤΟ ΕΑΜ ΣΤΗΝ ΕΔΑ, Η ΡΑΓΔΑΙΑ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΕΜΦΥΛΙΑΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΕΣ » εκδ. «Στοχαστής»

Π. Παρασκευόπουλος, «Φιλελεύθερα ανοίγματα στην Ελλάδα μετά τον Εμφύλιο Εκδ. Φυτράκης/ Ο τύπος Α.Ε.

Σόλων Ν. Γρηγοριάδης «Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974 Πλατήρας Παπάγος Καραμανλής Τ. 6 Ειδική Έκδοση για την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία.

Αθανασιάδης Χάρης, «ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΥΓΗ (1923-1925)» εκδ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ.

Χ. Κάτσικας-Κ.Θεριανός. Ιστορία της Νεοελληνικής Εκπ/σης. Από την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους μέχρι το 2004 Εκδ. Σαββάλας

[1] Εμπρός 5/8/53

[2] Το Βήμα 5/8/53

[3] Η Καθημερινή 25/7/53

[4] Η Αυγή 24/7/53

[5] Η Αυγή 24/7/53

[6] ό.π.

[7] Ακρόπολη 24/753

[8] Αυγή 24/7/53.

[9] Αυγή, Ακρόπολη, Προοδευτική Αλλαγή, Εμπρός κ.ά

[10] Εμπρός, Ακρόπολη, Η Καθημερινή κ. ά.

[11] Μιχάλης Π. Λυμπεράτος. «ΑΠΟ ΤΟ ΕΑΜ ΣΤΗΝ ΕΔΑ, Η ΡΑΓΔΑΙΑ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΕΜΦΥΛΙΑΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΕΣ » εκδ. «Στοχαστής» 2011.

[12] Στο ίδιο.

[13] Εστία 7/7/53

[14] Αναφέρεται στην παρουσία και συμμετοχή του Σβώλου στο συνέδριο των Σοσιαλιστών.

[15] Εστία 7/7/53. « η οποία απερρόφησαν αμέσως το ένα τρίτον των εαμιτών ψηφοφόρων».

[16] Ό. π. 7/7/53.

[17] Ακρόπολη 22/7/53

[18] Το Βήμα 29/7/53.

[19] Εμπρός 19/7/53

[20] Εθνικός Κήρυξ 11/7/53

[21] Αυγή 25/7/53 & 28/7/53

[22] Η Προοδευτική Αλλαγή 22/7/53.

[23]Αυγή 30/7/53

[24] Ακρόπολη 22/7/53

[25] Η Προοδευτική Αλλαγή 28/7/53.

[26] Η Προοδευτική Αλλαγή 29/7/53 & 1/8/53.

[27] Αυγή 30/7/53 & 31/7/53

[28] Αυγή 26/7/53

[29] Ακρόπολη 2/8/53

[30] Η Προοδευτική Αλλαγή 24/7/53 & Εμπρός 30/7/53

[31] Εμπρός 25/7/53

[32] Ό. π. 25/7/53

[33] Η Προοδευτική Αλλαγή 28/7/53

[34] Εμπρός 30/7/53

[35] Ό. π. 25/7/53

[36] Αυγή 4/8/53

[37] Ό. π. 24,26,28,29/7/53 &1,2,5/8/53

[38] Ό. π. 31/7/53

[39] Ό. π. 30/7/53

[40] Ό. π. 30/7/53

[41] Ακρόπολη 28/7/53

[42] Εστία 28.7/53, Βήμα 28/7/53.

[43]Η Προοδευτική Αλλαγή 28/7/53

[44] Η Προοδευτική Αλλαγή 28/7/53

[45] Εμπρός 29/7/53.

[46] Η Προοδευτική Αλλαγή 29/7/53

[47] Εμπρός 29/7/53.

[48] Εμπρός 31/7/53.

[49] Ακρόπολη 29/7/53.

[50] Αυγή 31/7/53.

[51] Ό.π. 25/7/53.

[52] Ό. π. 31/7/53

[53] Η Προοδευτική Αλλαγή 30/7/53

[54] Ό.π. 30/7/53

[55] Αυγή 31/7/53

[56] ό.π

[57]Αυγή 31/7/53 & Εμπρός 31/7/53.

[58] Εθνικός Κήρυξ 31/7/53

[59] Αυγή 31/7/53

[60] Αυγή 31/7/53

[61] Αυγή 31/7/53

[62] Ο.π.

_________________

Διαβάστε περισσότερα: http://www.xkatsikas.gr/

Η ΠΤΩΧΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟ 1843 - του Νίκου Μπελογιάννη

ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ
"ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΕΛΛΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΑΡΑΛΟΓΙΣΜΟΝ"- ΛΑΥΟΝΣ
(ΝΕΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ "ΤΟ ΞΕΝΟ ΚΕΦΑΛΑΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ", ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ, 201

Εσείς ωσάν ο ήλιος

λαμπροί! - ναι φλόγες βέβαια

βλέπω διαδημάτων

αλλά τας δυστυχίας μας 

μόνον φωτίζουν

                                           Κ Α Λ Β Ο Σ

    ΑΝΤΙ  ΠΡΟΛΟΓΟΥ   

Είναι πολύ θετικό ότι η «ΙΣΚΡΑ» παίρνει την πρωτοβουλία και επανέρχεται στην πτώχευση της Ελλάδας το 1843 (μετά και τη σχετική αναφορά από το βιβλίο του Δημ. Φωτιάδη «Όθωνας, η μοναρχία») με αντίστοιχο απόσπασμα από το άγνωστο στο πλατύ κοινό αλλά εξαίρετο έργο μιας από τις πιο ηρωικές φυσιογνωμίες του κομμουνιστικού κινήματος της χώρας μας, του Νίκου Μπελογιάννη και το οποίο έχει ως τίτλο «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα».
Η «ΙΣΚΡΑ» είχε παραθέσει πρόσφατα και ένα άλλο απόσπασμα από το ίδιο βιβλίο του Ν. Μπελογιάννη, το οποίο αφορούσε στην πτώχευση της Ελλάδας το 1932.
Τα κείμενα αυτά της ΙΣΚΡΑ, -ιδιαίτερα εκείνα του Ν. Μπελογιάννη, τα οποία τον αναδεικνύουν ως έναβαθύ μαρξιστή μελετητή της ελληνικής πραγματικότητας-, έχουν μια εξαιρετική επικαιρότητα στις μέρες μας. Ξεχωρίζω τους εξής λόγους:
Πρώτον: Διότι υπογραμμίζουν την ανάγκη οι αριστερές δυνάμεις να μελετούν -και να μελετούν σε βάθος-, με ειλικρινή επιστημονικό τρόπο και από δημιουργική μαρξιστική σκοπιά τη σύγχρονη πραγματικότητα, αν θέλουν να την κατανοήσουν και πολύ περισσότερο να την αλλάξουν! Κάτι, φυσικά, το οποίο γίνεται ελάχιστα από τα σημερινά ηγετικά τους επιτελεία (πλην, ίσως, μεμονωμένων εξαιρέσεων) και το οποίο καταδικάζει την Αριστερά σε ένα ρόλο αναντίστοιχο με τις προκλήσεις που δοκιμάζει!
Δεύτερον: Διότι υποδεικνύουν ότι η κακοδαιμονία αυτής της χώρας συνδέεται άρρηκτα με την ιμπεριαλιστική κηδεμονία που επέφερε σε αυτόν τον τόπο μέσω του δανεισμού το ξένο χρηματιστικό κεφάλαιο, γεγονός που είναι συνυφασμένο με τα ίδια τα χαρακτηριστικά του ελληνικού καπιταλισμού. Το νεοελληνικό κράτος γνώρισε τρεις πτωχεύσεις, το 1843, το 1894 και το 1932, πέραν του ξένου δανείου του 1898 που έθεσε τη χώρα σε διεθνή αποικιακό οικονομικό έλεγχο!Σήμερα ζούμε την τέταρτη ουσιαστική πτώχευση της Ελλάδας, πολύ χειρότερη, ίσως, από τις προηγούμενες. Το συμπέρασμα είναι μάλλον σαφές: αυτή η χώρα δεν μπορεί να απαλλαγεί από την κακοδαιμονία και τις ιστορικές τραγωδίες που επιφέρει το ιμπεριαλιστικό χρηματιστικό κεφάλαιο, χωρίς να απαλλαγεί ταυτόχρονα, όχι μόνο από τον ιμπεριαλισμό, αλλά και τον ίδιο τον καπιταλισμό που γεννάει την ιμπεριαλιστική υποδούλωση όπως το ώριμο μήλο πέφτει κάτω από τη μηλιά.
Τρίτον: Διότι τονίζουν την ανάγκη να πράξουμε τώρα αυτό που εγκληματικά δεν κάναμε στις τρεις προηγούμενες πτωχεύσεις με οδυνηρές ιστορικές συνέπειες. Και αυτό είναι να μην αναγνωρίσουμε το σημερινό χρέος, ως χρέος του ελληνικού λαού, το οποίο πρέπει, επομένως να αποπληρώσουμε! Και αυτή η μη αναγνώριση να γίνει αφετηρία μιας μεγάλης, σύγχρονης αναγεννητικής προοδευτικής και σοσιαλιστικής στροφής στην πορεία της χώρας.
Αυτό τονίζει με εξαιρετική έμφαση ο Ν. Μπελογιάννης στα κείμενά του και αποκτά ιδιαίτερη αξία αυτές τις ώρες για την Αριστερά αυτής της χώρας, που, όσο ποτέ, πρέπει να επιδείξει καινοτομία, ανιδιοτέλεια, ριζοσπαστικότητα, τόλμη και διεισδυτική ανάλυση που θα βλέπει μπροστά!

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ

ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΣΥΡΙΖΑ

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

  ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗ   

  Η ΠΤΩΧΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΟ 1843 

Ο ΕΡΧΟΜΟΣ ΤΟΥ OΘΩΝΑ

Ακόμα πριν σκοτωθεί ο Καποδίστριας, οι «προστάτιδες» δυνάμεις άρχισαν να ψάχνουν για βασιλιά. Κι οι ντόπιοι αστοκοτζαμπάσηδες τα μάτια τους τα 'στρεφαν κατά την Ευρώπη, περιμένοντας από τους δυνατούς να τους βγάλουν από το χάος, που είχαν βυθίσει τη χώρα. Ξένοι και ντόπιοι κυρίαρχοι καταλάβαιναν ότι τους ήταν απαραίτητος ένας ξένος βασιλιάς, για να επιβάλουν πρώτα πρώτα την «τάξη» στο εσωτερικό, κάνοντας το λαό να πιστέψει στην αρχή πώς ο καινούργιος άρχοντας θα 'φερνε του πουλιού το γάλα, για να μπορέσουν υστέρα να εκμεταλλευτούν την καινούργια χώρα με άνεση.

Έτσι άρχισαν, λοιπόν, οι έρευνες για βασιλιά, και στην αρχή βρήκαν ένα Λεοπόλδο του Σάξ-Κοβούργου. O Καποδίστριας, όμως, έχοντας τη φιλοδοξία να μείνει ισόβιος Κυβερνήτης, τον κατάφερε με τα πολλά να μη δεχτεί το στέμμα. Ύστερα από την άρνηση του Λεοπόλδου, βιάστηκαν να βρουν όπως-όπως έναν άλλο βασιλιά. Σκέφτηκαν πρώτα τογιο του Ναπολέοντα, μα ο Γάλλος βασιλιάς δεν τον ήθελε γιατί θα ήταν υποχρεωμένος να τον ονομάζει -όπως συνήθιζαν οι βασιλιάδες- «αδερφό» του! Τότε μερικοί, -από τους πρώτους κι ο Έυνάρδος-πρότειναν τον Όθωνα κι οι Μεγάλες Δυνάμεις τον δέχτηκαν πρόθυμα, τους Έλληνες ούτε τους ρώτησε κανείς. Ποιους να ρωτήσουν, άλλωστε, αφού οι αστοκοτζαμπάσηδες συνέχιζαν το αντεθνικό τους όργιο και διαιρεμένοι ακόμα σε τρεις μερίδες, πράκτορες των ξένων, ματοκυλούσαν το λαόκαι είχαν κυριολεκτικά λυσσάξει ποια από τις τρεις θα πάρει την εξουσία, για να την κρατήσει με τον ερχομό του καινούργιου ηγεμόνα, οποιοσδήποτε κι αν ήταν αυτός.

Το παρακάτω επεισόδιο αποδείχνει ότι τους είχε ξεφύγει πια κάθε ηθικό χαλινάρι και δεν τους έμενε ούτε κουκούτσι εθνικής συνείδησης. Οι πράκτορες της τσαρικής Ρωσίας Μεταξάς, Ζαΐμης και Σίασυνεννοήθηκαν με το Ρώσο ναύαρχο Ρίκορδ, να τον κάνουν κυβερνήτη της Ελλάδας. Του ναύαρχου του καλάρεσαν, φαίνεται, τα μεγαλεία κι όταν οι ντόπιοι πράκτορές του, παίρνοντας μαζί και τηΓερουσία, καταφύγανε στο Άστρος, πήγε κι αυτός εκεί για να πάρει, το χρίσμα του Κυβερνήτη. Τότε όμως οι Έλληνες «φίλοι» του του 'σκασαν το παραμύθι, ζητώντας του να πληρώσει 200.000 φράγκαγια την εκλογή και τα έξοδα της καινούργιας κυβέρνησης. Αλλά ο φιλόδοξος τυχοδιώκτης, μόλις είδε με τί ληστές είχε να κάνει, πήρε δρόμο κι οπού φύγει φύγει!

Τα τέτοια γεγονότα ανάγκασαν τις«προστάτιδες» δυνάμεις να βιαστούνε στην εκλογή του Όθωνα, χωρίς να τους καίγεται καρφί αν ο καινούργιος βασιλιάς ήταν ένα ηλίθιο παιδαρέλι, ούτε επίσης τους ένοιαζε για το αν ήταν ολότελα ξένος με την ψυχή, τους πόθους, τους καημούς και τα βάσανα του λαού, που θα κυβερνούσε. Κι ο πολύπαθος τούτος λαός, μες στην απελπισία του και τη συγκινητική του απλοϊκότητα, πίστεψε τον άρχοντα που του επέβαλαν κάτι περισσότερο από το Μεσσία και τον υποδέχτηκε πραγματικά μετά βαΐων και κλάδων. Οι λογιότατοι κι οι Φαναριώτες, παραμερίζοντας τα εσωτερικά προβλήματα, ανάλαβαν από τότε να πείσουν τις λαϊκές μάζες ότι έρχεται ο συνεχιστής του Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου, του Μαρμαρωμένου Βασιλιά, για να ζωντανέψει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, να πραγματοποιήσει τηΜεγάλη Ιδέα.

Όνειρα ψεύτικα, ελπίδες έξω από κάθε πραγματικότητα, πόθοι άπιαστοι, όλα μαζί τα συναισθήματα πού γεννάει στους λαούς η δυστυχία, όταν δεν είναι δυνατό να δοθεί σ' αυτήν επαναστατική διέξοδος, πλημμύριζαν και παράσερναν του λαού την ψυχή.

Κι ο Όθωνας με τους προστάτες του πόσο φροντίσανε γι' αυτό το λαό ! Κατεβαίνοντας στην Ελλάδα, πήρε μαζί του να μας φέρει και κάμποσα δώρα. Πρώτα πρώτα τους Βαυαρούς του, δηλαδή τοστρατό, τους σακαράκηδες, τους τρεις αντιβασιλιάδες και κοντά σ' αυτούς είχε κολλήσει, στη συνοδεία του κι ακριδολόι ολόκληρο από τυχοδιώκτες, κερδοσκόπους, τοκογλύφους, χρεοκοπημένους «σοφούς» και κάθε καρυδιάς καρύδι. Κι ακόμα, μόλις πάτησε το ποδάρι του στ' 'Ανάπλι, «ξένοι πάσης εθνικότητας», λέει ένας ξένος ιστορικός, «συνέρρευσαν είς την πόλιν. Εις τούτους προσετέθησαν τυχοδιώκται από όλα τα μέρη της Εγγύς Ανατολής, οί όποιοι ήρχοντο δια να εύρουν εργασίαν ή δια να κερδίσουν χρήματα με το καλό ή με το κακό». Και το κυριότερο δόλωμα πού τράβαγε όλο τούτον τον κόσμο στη χώρα μας ήταν ένα άλλο μεγάλο δώρο πού μας έφερνε ο Όθωνας.

ΤΟ ΔΑΝΕΙΟ ΤΩΝ 60 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ

Στο ΄Αργος, υστέρα από τη δολοφονία του Καποδίστρια, μαζεύτηκε ή Ε' Εθνοσυνέλευση το Δεκέμβρη του 1831κι εψήφισε πάλι άλλο «πολιτικό σύνταγμα της Ελλάδας». Το άρθρο 246 ορίζει ότι «ο ηγεμών δεν ημπορεί να τάξη κανένα φόρον, δασμόν, ή δόσιμον ή είσπραξιν οποιανδήποτε ή δάνειον να κάμη, χωρίς νόμους ή ψηφίσματος συζητηθέντος και παραδεχθέντος υπό του νομοθετικού σώματος». Αυτά όμως οι ξένοι τα 'γραψαν στα παλιά τους τα παπούτσια, γιατί σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Φλεβάρη του 1830, οι τρεις «προστάτιδες» δυνάμεις, φέρνοντας το βασιλιά, αναλάβαιναν την υποχρέωση να εγγυηθούν ένα δάνειο, που δεν θα ξεπερνούσε τα 60 εκατομμύρια.

Η Ιστορία αυτού του δανείου είναι μεγάλη, μα πολύ μεγαλύτερη είναι η ξετσιπωσιά κι η παλιανθρωπιά όσων ανακατεύτηκαν σ' αυτή την ιστορία. Ας ιδούμε τα πράγματα με τη σειρά.

Το δάνειο είχε κανονιστεί από τον καιρό της εκλογής του Λεοπόλδου και θα δινόταν σε τρεις δόσεις από 20 εκατομμύρια φράγκα. Στην αρχή θα 'βγαινε μόνο η πρώτη δόση και η καθεμιά δύναμη εγγυότανε την πληρωμή του 1/3 από το χρονιάτικο χρεολύσιο και τους τόκους. Οι δύο άλλες δόσεις θα 'βγαιναν ανάλογα με τις ανάγκες του βασιλιά και του βασιλείου του κι υστέρα από συνεννόηση με τις τρεις δυνάμεις. Οι εγγυήσεις όμως που απόσπασαν οι «προστάτες» μας, οι φύλακες-άγγελοί μας, σήμαιναν την οικονομική και πολιτική υποδούλωση της χώρας μας σε δαύτους, γιατίυποχρέωναν την Ελλάδα να διαρρυθμίσει με τέτοιον τρόπο τις πρώτες πρόσοδες του κράτους, ώστε τα πραγματικά έσοδα του Δημόσιου Ελληνικού Ταμείου να διατίθενται πριν άπ' όλα για την εξυπηρέτηση του δανείου και να μη χρησιμοποιηθούν σε καμιά περίπτωση για κανέναν άλλο σκοπό, αν δεν εξασφαλιστούν τα τοκοχρεολύσια, που 'χαν εγγυηθεί οι τρεις δυνάμεις. Έτσι τώρα επιχειρούσαν την ολοκληρωτική εξάρτηση της χώρας μας και τον έλεγχο πάνω σ' αυτή, σε βαθμό πού να μην μπορεί να πάρει ανάσα.

Ο Όθωνας δέχτηκε το στέμμα της Ελλάδας, αφού προηγούμενα η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία επανάλαβαν την υπόσχεση που 'χανε δώσει και στονΛεοπόλδο για το δάνειο. Η υπόσχεση δόθηκε με τησυνθήκη που υπόγραψαν στις 7.5.32 οι τρεις δυνάμεις και η Βαυαρία! Η Ελλάδα ούτε και τώρα ρωτήθηκε, μα πάλι για ποιο λόγο να μας ρωτήσουν, αφού από το δάνειο τούτο δεν θα παίρναμε ούτε μια πεντάρα; Εμείς, όπως θα δούμε, θα το πληρώναμε μονάχα και μάλιστα θα το πληρώναμε διπλό και τρίδιπλο.

Τη μεσιτεία για το δάνειο τούτο την ανέλαβε ο οίκος Έιχταλ του Μονάχου. Αυτός όμως τη μεταβίβασε στον οίκο Αγνάδο και τούτος ο τελευταίος ανάθεσε με ιδιαίτερη συμφωνία την έκδοση του δανείουστους Ρότσιλδ, τους μεγαλύτερους τότε τοκογλύφους του κόσμου. Η έκδοση δεν ήταν δυνατό να γίνει στη χρηματαγορά του Λονδίνου, επειδή είχε σταματήσει η πληρωμή του τόκου των δανείων της ανεξαρτησίας κι η Ελλάδα είχε γραφτεί στο μαυροπίνακα των χρεοκοπημένων κρατών. Ο Ρότσιλδανάλαβε να το δώσει με πραγματική τιμή 94%. Και τότε παρατηρήθηκε ένα εξαιρετικό φαινόμενο, πού στην ιστορία των ελληνικών δανείων μονάχα το 1898 επαναλήφτηκε. Ή εγγύηση των δυνάμεων, οι βαριοί οροί κι οι πρωτάκουστες εγγυήσεις έδιναν τόσο μεγάλη ασφάλεια στους ομολογιούχους, ώστε η μεγάλη ζήτηση ομολογιών έκανε να βγει το δάνειο στη Γαλλία στα 111%, στην Αγγλία 116% και στηΡωσία στα 107%. Δηλαδή από 60 εκατομμύρια, πού ήταν το ονομαστικό ποσό, έφτασε τα 64. Οι παντοδύναμοι όμως τοκογλύφοι υπολόγισαν την πραγματική τιμή πού συμφώνησαν, δηλαδή το 94%, με βάση τα 60 εκατομμύρια και όχι τα 64. Και αντί να πάρουμε κανονικά 60.160.000, πήραμε 57 μονάχα. Έτσι η πραγματική τιμή κατέβηκε στα 89% και μας φάγανε 3 εκατομμύρια, πού κανονικά ανήκανε στην Ελλάδα. Αυτά όμως είναι ανώδυνα τσιμπήματα μπροστά στις αγιάτρευτες πληγές πού ανοίχτηκαν από δω και πέρα.

ΠΩΣ ΣΠΑΤΑΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΔΑΝΕΙΟ

Από τα 57 εκατομμύρια πού κανονίστηκε να πάρουμε, οι τοκογλύφοι τραπεζίτες κράτησαν, ούτε λίγο ούτε πολύ, 33 ολόκληρα εκατομμύρια για προκαταβολικούς τόκους και χρεολύσια και για τα λοιπά έξοδα του δανείου ! Οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις κράτησαν άλλα 2,5 εκατομμύρια φράγκα γιαεξόφληση των προκαταβολών πού είχανε δώσει, καθώς είδαμε, στον Καποδίστρια! 12.531.000 αποφασίστηκε να τα πάρουν οι Τούρκοι, για την εξαγορά τάχα των επαρχιών της Αττικής, τηςΕυβοίας και της Φθιώτιδας. Ενώ στην πραγματικότητα, όμως, κι οι Τούρκοι πήραν αέρα κοπανιστό, γιατί ο όρος αυτός της αποζημίωσης μπήκε στη συμφωνία επίτηδες για να πάρει η Τσαρική Ρωσία μιαναποζημίωση από 6 εκατομμύρια, που είχε καταδικαστεί να της πληρώσει η Τουρκία. Τα υπόλοιπα σίγουρα θα τα πήραν οι άλλοι δύο συνέταιροι. Τώρα μας μένει ένα υπόλοιπο κάπου 9 εκατομμύρια δραχμές. Κι αυτά τα καταβρόχθισαν μέχρις εσχάτων οι Βαυαροί.

Οι αντίβασιλιάδες ΄Αρμανσμπεργκ, Μάουρερ και ΄Ευδεκ ζήτησαν επίμονα να μη διαιρεθεί το δάνειο σε τρεις σειρές κι η αίτηση τους έγινε δεκτή. Έτσι περίσσεψαν καιγια δαύτους μερικά εκατομμύρια πού τα πήραν προκαταβολικά για τα κυβερνητικά έξοδα κι αρχίσανε να τα ξεκοκαλίζουν πριν κατεβούνε στην Ελλάδα, όταν ακόμα βρισκότανε στο Μόναχο. « Ο ΄Αρμανσμπεργκ, ο Μάουρερ και ο ΄Ευδεκ», γράφει ο Εγγλέζος Ιστορικός Φίνλεϋ, «συνεκρότησαν εν Μονάχω σύσκεψιν καθ' ην, μεταξύ πολλών άλλων επαίσχυντων καταχρήσεων των ελληνικών χρημάτων, προσέθεσαν σχεδόν 4.500 λίρες είς τον μισθοντου κόμητος ΄Αρμανσμπεργκ δια να δύναται ούτος να δίδη χοροεσπερίδας δια τους ξένους και τους Φαναριώτας»! Ο Λουδοβίκος πάλι, ο πατέρας του Όθωνα, είχε υποσχεθεί να πληρώνει τουςΒαυαρούς αξιωματικούς από το ταμείο του κράτους του, αλλά κι αυτοί κι οι στρατιώτες τους πληρώθηκαν από τα λεφτά του δανείου. Τα έξοδα για δαύτους, σύμφωνα με τους επίσημους λογαριασμούς, φτάσανε τα 19 εκατομμύρια δραχμές, δηλαδή εκτός από το δάνειο έφαγαν και αρκετά εκατομμύρια από τον αναιμικό προϋπολογισμό της φτωχής και ρημαγμένης τότε χώρας μας.

Έτσι από το δάνειο του Όθωνα για την Ελλάδα ουσιαστικά δεν πήραμε ούτε ένα μονόλεφτο, ούτε μισό λεφτό ! Το 'φαγαν ίσαμε να πεις αμήν, ενώ εμείς για δεκάδες χρόνια πληρώναμε τα σπασμένα και μάλιστα τα πληρώσαμε πολύ ακριβά. Κι όμως, ένα τόσο τεράστιο ποσό έδινε τότε απεριόριστες δυνατότητες για την ολόπλευρη ανάπτυξη και πρόοδο της χώρας μας. Μα αντί γι' αυτό, το καταραμένο τούτο δάνειο κι ο βασιλιάς πού το 'φερε, μαζί με τους ασυνείδητους Έλληνες πολιτικούς, έγιναν αιτία να μεταβληθεί η Ελλάδα σε κλοτσοσκούφι των ξένων δυνάμεων και τοκογλύφων.
[...]

Η ΧΡΕΟΚΟΠΙΑ

Όταν όλοι, από το βασιλιά ίσαμε το μικροκεφαλαιούχο, κοιτούσανε πώς να τοποθετήσουν τα λεφτάτους στην τοκογλυφία και την κερδοσκοπία, εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί σε τι φτώχεια βούλιαζε ο λαός. Από το 1840 κι εδώθε η αγανάκτηση μεγάλωνε. Οι Έλληνες, ποιος λίγο, ποιος πολύ, αρχίσανε να συναισθάνονται ότι η βασιλεία του Όθωνα δεν ήτανε τίποτα περισσότερο από έναχάπι χρυσωμένο, πού μόλις το κατάπιε ο λαός, τότε ένιωσε την πικράδα του. Οι στρατιώτες στ'ανοιχτά παράθυρα του παλατιού ρίχνανε προκηρύξεις, πού ζητούσαν πολίτευμα συνταγματικό.Ανάμεσα στις λαϊκές μάζες αρχίσανε μεγάλες ζυμώσεις - πολλές αυθόρμητες και λίγες οργανωμένες. Ό Όθωνας, όμως, οι Βαυαροί κι οι Έλληνες υπουργοί συνέχιζαν την εγκληματική πολιτική τους, που οδηγούσε τη χώρα στην καταστροφή και την ερήμωση.
Το 1842 αύξησαν τη φορολογία για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις των ξένων και να τα βγάλουν πέρα με τις ανοικονόμητες σπατάλες τους. Σκάρωσαν κι έναν καινούργιο τελωνειακό νόμο, μα ήταν τόσο περίπλοκος που στο τέλος τον παρατήσανε. Μάλιστα το Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου έγινε υπουργός των Οικονομικών κάποιος Σιλήβεργος, που ήταν παράφρονας !
Μ' όλους τους φόρους όμως, το έλλειμμα του προϋπολογισμού ξεπερνούσε τα 3 εκατομμύρια. Τα χωράφια έμεναν ακαλλιέργητα. Πολλά επαρχιακά συμβούλια διαλύθηκαν, επειδή διαμαρτυρήθηκαν για την αβάσταχτη φορολογία. Δεκατρία μέλη του συμβουλίου της Μεσσηνίας κλείστηκαν στη φυλακή, επειδή υπογράψανε μια διαμαρτυρία ενάντια στους φόρους, και, τέσσερα μέλη πού δεν την υπόγραψαν πήραν παράσημο το Σταυρό του Σωτήρας !

Κι οι Μεγάλες Δυνάμεις έκαναν ότι μπορούσανε με τους πράκτορες τους για να χειροτερέψουν την κατάσταση μας. Είχαν δημιουργήσει από τους ντόπιους πολιτικούς ξενόδουλες αντεθνικές κλίκες, πρόθυμες να προδώσουν τα συμφέροντα της χώρας μας. Ο Πάλμερστον δήλωνε ανοιχτά ότι η ανικανότητα του Όθωνα κατάντησε την Αθήνα μια «κοιτίδα μηχανορραφιών παντός είδους». Κι ο καινούργιος Εγγλέζος πρεσβευτής Λάυονς έλεγε στον πρεσβευτή της Αυστρίας : «Πραγματικώς ανεξάρτητος Ελλάς αποτελεί παραλογισμόν. Η Ελλάς είναι ή ρωσική ή αγγλική και επειδή δεν πρέπει να είναι ρωσική πρέπει να είναι αγγλική. Ο βασιλέας δεν είναι με το μέρος μας, συνεπώς είναι Ρώσος. Εγκατέλειψα την ελπίδα να σώσω τον βασιλέα, διότι οι περί αυτόν είναι ρωσόφιλοι. Είμαι έτοιμος ν' αποδείξω, αυτήν την στιγμήν, ότι ο βασιλεύς είναι ηλίθιος: η απόδειξις ευρίσκεται είς τα αρχεία μας» (είχε τις εκθέσεις των Ευρωπαίων γιατρών πού εξέτασαν τον Όθωνα). «Περιμένω τώρα την 31ην Μαρτίου οπότε το τοκοχρεωλύσιον του δανείου καθίσταται απαιτητόν. Νομίζω ότι τα εκατάφερε καλά με τον προϋπολογισμό του για το 1838. Ε λοιπόν ! Έγραψα είς τον Πάλμερστον ότι η όλη υπόθεσις αποτελεί ψευδός. Η χρεωκοπία επίκειται, σας βεβαιώ, και είμαι ευχαριστημένος» ! Τα λέει τόσο καθαρά ο πρεσβευτής πού τα λόγια του δεν χρειάζονται κανένα σχόλιο.

Ήρθε, λοιπόν, κι η χρεοκοπία, αφού όλοι έκαναν «το κατά δύναμη» για να την προκαλέσουν.
Το 1843 η κυβέρνηση δήλωσε ότι δεν μπορούσε να πληρώσει το τοκοχρεολύσιο του δανείου του 1833. Ή Ελλάδα βρέθηκε πολύ φτωχότερη άπ' ό,τι ήτανε την ήμερα πού 'κανε το δάνειο. Τώρα το χρέος είχε φτάσει τα 90 εκατομμύρια από 60. Και με έσοδα 14 εκατομμύρια έπρεπε κάθε χρόνο να πληρώνει για μια δόση 6 εκατομμύρια, δηλαδή τα 43%! Οι «προστάτιδες δυνάμεις» πήραν τότε τα μέτρα τους. Όχι βέβαια για να μας σώσουν, αλλά για ν' αρπάξουν ό,τι είχε απομείνει.

Στο Λονδίνο έγινε μια σύσκεψη πριν από τη χρεοκοπία και οι πρεσβευτές των δυνάμεων ανάγκασαν την ελληνική κυβέρνηση να συγκροτήσει μια επιτροπή για να κάνει έρευνα πάνω στα έξοδα του προϋπολογισμού. Στην επιτροπή μπήκε κι ο τρελο-Σιλήβεργος! Επίσης το Φλεβάρη του 1843υπογράφτηκε μια σύμβαση, που μάζευε τα χρέη μας στον πατέρα του Όθωνα σε 2.667.771 δρχ.,χώρια εκείνα που ξοδεύτηκαν για το παλάτι. Και σαν να μη μας έφταναν τ' αλλά, ορίστηκε κι αυτών ηπληρωμή με δόσεις από το 1842-1847.
Κι υστέρα από την κήρυξη της χρεοκοπίας, οι τρεις δυνάμεις που είχαν εγγυηθεί το δάνειο υπογράψανε στο Λονδίνο το Μάη του 1843 ένα πρωτόκολλο κι αποφασίσανε να επέμβουνε στα εσωτερικά μας, ν' αναγκάσουν την κυβέρνηση να κάνει οικονομίες, για να τους πληρώσει και να τους παραχωρήσει τις εισπράξεις του τελωνείου της Σύρας. Δηλαδή ανοιχτό οικονομικό και πολιτικό έλεγχο. Οι Βαυαροί κι Έλληνες «ιθύνοντες» δεν είχαν καμίαν αντίρρηση.
Τότε όμως ξέσπασε η λαϊκή θύελλα. Ό λαός πήρε το λόγο!

ΤΟ 1843 ΚΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ

Οι λαϊκές μάζες είχαν πια απαυδήσειαπό την πολιτική του Όθωνα και των αντιβασιλιάδων. Πίστεψαν ότι ο ερχομός τους θα συνοδευότανε με μιαν εθνική ανάσταση. Περίμεναν το βασιλιά για να χορτάσουν, όπως πίστευαν, το ψωμί κι είδανε στο τέλος ότι τους άρπαξαν και τα λίγα ψίχουλα που τους απόμεναν.Έχυσαν ποτάμι το αίμα για να λευτερωθούν από τους Τούρκους κι έβλεπαν ότι τώρα σκλαβώθηκαν στους Βαυαρούς, τους ξένους τραπεζίτες και τους ντόπιους συνεργάτες τους. Γι' αυτό κι η εξέγερση του '43 πήρε μεγαλειώδη χαρακτήρα και στράφηκε όχι μονάχα εναντίον του Όθωνα, μα και σ' όλους τους ξένους γενικά.
Ο λαός, κοντά στο σύνταγμα και τις λαϊκές ελευθερίες, απαίτησε το διώξιμο των Βαυαρών, το σταμάτημα της πληρωμής του βαριού τοκοχρεολύσιου για δάνειο που δεν πήραμε κι ανάγκασε την Εθνοσυνέλευση ν' αμφισβητήσει, με ψήφισμά της τη νομιμότητα των δανείων του Λουδοβίκου.
Μπροστά στο λαϊκό τούτο ξέσπασμα, οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγκαστήκανε να βάλουν την ούρα στα σκέλια και να παραιτηθούνε από τα σχέδια τους για την επιβολή οικονομικού ελέγχου. Τώρα έπρεπε να σωθεί ο θρόνος. Κι ο Λάυονς, ξεχνώντας τις απειλές του, έκανε το καθετί για να μην πέσει ο Όθωνας. Αυτό επέβαλε τούτη τη στιγμή το συμφέρον τους. Όσο για τ' αλλά, δεν χάθηκε ο κόσμος. Αφού δεν μπόρεσαν με τους Βαυαρούς να μας καταφέρουν να τους πληρώσουμε το δάνειο πού δεν πήραμε, θα προσπαθούσαν τώρα να το πετύχουνε με τους Έλληνες υπουργούς και πρωθυπουργούς.

Η λαϊκή εξέγερση του '43, μ' όλη της την έκταση, δεν πέτυχε να λύσει κανένα πρόβλημα αστικοδημοκρατικό. Έλειπε το συνειδητό κι οργανωμένο προλεταριάτο κι οι λαϊκές μάζες έμειναν ακαθοδήγητες. Οι αστοί έμποροι και τραπεζίτεςείχανε πια μπλεχτεί και δεθεί σ' ένα μπλοκ αξεχώριστο -με κοινά συμφέροντα- μαζί με τουςτσιφλικάδες-κοτζαμπάσηδες, τα μεγάλα τζάκια που καπηλεύτηκαν τον αγώνα του 1821. Έτσι, οι πρώτοι εκμεταλλεύτηκαν το λαϊκό κίνημα για ναστεριώσουν και να πλατύνουν τη θέση τους μέσα στον κρατικό οργανισμό και τη διακυβέρνηση της χώρας.

Ύστερα από το 1843, οι Βαυαροί περάσανε βέβαια στα παρασκήνια. Στην κυβέρνηση όμως ήρθαν από δω και πέρα οι Μεταξάς, Μαυροκορδάτος, Κωλέττης, Κουντουριώτης, Λόντος - όλοι γνωστά ονόματα και παλιές γνωριμίες. Άλλαξε δηλαδή ο Μανολιός κλπ. κλπ. Σήμα κατατεθέν της πολιτικής τους είναι το ροκάνισμα του δημόσιου ταμείου, οι φόροι, τα ρουσφέτια, οι καλπονοθείες και τοξεπούλημα της χώρας στους ξένους. Θα 'ναι απαραίτητο για την ιστορία μας να χαράξουμε μερικές χοντρές πινελιές από την τέτοια πολιτική τους.

Με την ψήφιση του καινούργιου συντάγματος, στην πολιτική σκηνή εμφανίστηκαν τρία κόμματα -το εγγλέζικο, το γαλλικό και τορούσικο- πού τα κινούσαν από τα παρασκήνια σαν μαριονέτες οι πρεσβευτές των τριών δυνάμεων. Ανάμεσα σε δαύτους μάλιστα άρχισε τώρα ένας άγριος ανταγωνισμός για το ποιος θα βάλει δικό του πρωθυπουργό. Στο τέλος επικράτησε ο Λάυονς κι έγινεπρόεδρος της κυβέρνησης ο αρχηγός του εγγλέζικου κόμματος Μαυροκορδάτος, που είχε ανοιχτά κηρυχτεί εχθρός του λαϊκού ξεσηκώματος του 1843. Τότε η γαλλική κυβέρνηση έδωσε εντολή στον πρεσβευτή της Πεσκατόρι να υποστηρίξει με κάθε μέσο τον Κωλέττη, αρχηγό του γαλλικού κόμματος, για να ρίξουν τον Μαυροκορδάτο. Κάτι τέτοιες ευκαιρίες τις περίμενε ο Κωλέττης σαν μεγάλη λαμπρή. Απόσπασε από τον Πεσκατόρι 10.000 φράγκα για να πληρώνει ιδιαίτερη σωματοφυλακή κι έβαλε αρχηγό της ένα διάσημο ληστή! Ό Λάυονς όμως, για να μην υστερήσει σε γενναιοδωρία, έκοψε στονΜαυροκορδάτο ένα κοντύλι από 285 λίρες, για να πληρώνει κι αυτός σωματοφυλακή και χρέωσε το ποσό τούτο στο κοντύλι της μυστικής υπηρεσίας. Σε τι σημείο είχανε ξεπέσει οι «Έλληνες» πολιτικοί!

Σε λίγο πού προκηρύχτηκαν οι εκλογές, το κάθε κόμμα για να τις κερδίσει δεν υποχώρησε ούτε μπροστά στα πιο αισχρά μέσα. Όλους όμως τους ξεπέρασε ο Μαυροκορδάτος, πού 'χε και την εξουσία στα χέρια του. Ο υπουργός του -και της Δικαιοσύνης, μάλιστα- Λόντος έστειλε ένα γράμμα στις αρχές της Πάτρας και τις διέταξε να εξασφαλίσουν την εκλογή του με κάθε μέσο και θυσία !

Τον Αύγουστο όμως του 1844 έπεσε ο Μαυροκορδάτος κι ο βασιλιάς κάλεσε τον Κωλέττη να φτιάσει κυβέρνηση. Αυτός, λοιπόν, τότε πήγε στα ανάκτορα με την άμαξα του Γάλλου πρεσβευτή! Έμεινε στην εξουσία ίσαμε το 1847 κι η περίοδος της διακυβέρνησης της Ελλάδας από δαύτον -μέγα φαγά των δανείων της ανεξαρτησίας- αποτέλεσε μιαν από τις πιο μαύρες σελίδες της Ιστορίας μας. «Οι ιδέες του για τη διακυβέρνηση της χώρας» -γράφει ένας ξένος συγγραφέας- «στηρίζονταν στις αρχές του πρώην αφέντη του Άλη-Πασα, στην εξαγορά των συνειδήσεων και στις καταχρήσεις του δημοσίου χρήματος». Ευτυχώς που πέθανε το 1847 και τότε ο γραμματέας της γαλλικής πρεσβείας -πού τόσο τον υποστήριζε- έγραφε στην αδερφή του «περί του μεγάλου ανδρός δεν γίνεται περισσότερος λόγος άπ' ο,τι για έναν ψόφιο τράγο». Ό Όθωνας όμως έγραφε στον αδερφό του: «Για μένα εξακολουθεί ίσαμε ένα βαθμό να ζει. Είναι ο δάσκαλος μου»! Κι έτσι τώρα την Ελλάδα την κυβερνούσε η σκιά του Κωλέττη, μαζί με τα καπρίτσια και τις μηχανορραφίες της Αμαλίας, πού στάθηκε ο δεύτερος πολιτικός δάσκαλος του ηλίθιου βασιλιά.

Ό υπουργός των Στρατιωτικών Τζαβέλας έγινε πρωθυπουργός το 1847 και το Μάρτη του 1848αντικαταστάθηκε από τον Κουντουριώτη, πού ως υπουργός των Εσωτερικών είχε πριν από λίγα χρόνια καταδικαστεί για παραχάραξη. Όσο για λαϊκές ελευθερίες και σύνταγμα ούτε συζήτηση. Ελεύθεροι ήταν μονάχα το κόμμα πού βρισκότανε στην αρχή και οι μπράβοι του. Ο λαός είχε φτάσει πάλι σε απόγνωση.
Οι μικροεξεγέρσεις ήταν συχνότατες. Ιδιαίτερα το 1848 ξέσπασαν και στην Ελλάδα πολλές άγνωστες στις λεπτομέρειές τους τοπικές εξεγέρσεις. Όλες όμως ή τις έπνιγαν στο αίμα ή τις εκμεταλλεύονταν για λογαριασμό τους οι πολιτικάντες. Μόλις τσακίζονταν οι αγροτικές εξεγέρσεις, πολλοί ξεσηκωμένοι αγρότες έπαιρναν τα βουνά για να γλιτώσουν και το 'ριχναν στη ληστεία.

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Ολόκληρη τη χώρα μπορεί κανείς να την παρομοιάσει αυτή την περίοδο με μια κόλαση, πού μέσα τηςβασανιζόταν άγρια ο ελληνικός λαός. Μόνο πού 'λειψε ένας Δάντης, έστω και κατώτερης ποιότητας, για να μας περιγράφει τα βάσανα και τους καημούς του πολύπαθου αυτού λαού. Οι πνευματικοί του ηγέτες είχανε άλλες σοβαρότερες δουλειές να κοιτάξουν: τους αρχαίους ημών προγόνους, τη γλώσσα και τη Μεγάλη Ιδέα.

Και οι πολιτικοί του ηγέτες βαλθήκανε να μην αφήσουν τίποτα όρθιο. Για να πάρουν από τον αγρότη με τους φόρους ακόμα και το τελευταίο σπυρί στάρι πλαστογραφήσανε -στην κυβέρνηση Κωλέττη- τους μέσους όρους της παραγωγής του σταριού που τους παίρνανε σαν βάση για τον καθορισμό της φορολογίας. Όταν αποκαλύφτηκε η βρομοδουλειά, ο υπουργός των Οικονομικών την παραδέχτηκε, δήλωσε όμως ότι το φταίξιμο είναι περισσότερο του πρωθυπουργού.

Τότε η Βουλή πρότεινε να παραπεμφθεί ο Κωλέττης σε δίκη -παρόλο πού οι περισσότεροι βουλευτές ήταν οπαδοί του- άλλ' ο κυριότερος μάρτυρας της κατηγορίας πέθανε δηλητηριασμένος κι ο Όθωνας έπιασε και κατάφερε πολλούς βουλευτές να ψηφίσουν ενάντια στην πρόταση. Ο Κωλέττης εκείνη την περίοδο είχε μια σωματοφυλακή από 140 μπράβους, πού τους συντηρούσε κι επίσημα με λεφτά του δημοσίου και κρυφά με τις επιχορηγήσεις του Γάλλου πρεσβευτή.

Κι όταν τον κατηγόρησαν στη Βουλή ότι παίρνει μισθό πάνω από τον κανονικό, ο άθλιος χωρίς να δικαιολογηθεί δήλωσε ότι θα ξαναγύριζε όσα πήρε παραπάνου! Μόλις πέθανε αποκαλύφτηκε ότι είχε γδύσει σε τέτοιο βαθμό το δημόσιο, ώστε για να σκεπαστεί ένα μέρος από το έλλειμμα δημεύτηκε όλη του ή περιουσία !

Αρκετά ζωντανά ζωγραφίζει την κατάσταση η παρακάτω αγόρευση ενός υπουργού των Οικονομικώνγύρω στα 1847, που κι αυτός προσπαθεί να δικαιολογήσει τον εαυτό του : «Κύριοι, προ τινων ημερών με εκαλέσατε δια να σας δώσω μίαν εικόνα της καταστάσεως των οικονομικών μας και εγώ απέφυγα να προσέλθω προβάλλων την δικαιολογίαν ότι τότε μόλις είχα αναλάβει την εξουσίαν. Τώρα προσέρχομαι εις την Βουλήν δια να σας είπω ότι το υπουργείον των Οικονομικών ευρίσκεται εις κατάστασιν πλήρους αποσυνθέσεως και παραλύσεως, ότι δεν υπάρχουσι λογαριασμοί ούτε δια τα έσοδα, ούτε δια τα έξοδα και ότι είναι απολύτως αδύνατον να σας παρουσιάσω οτιδήποτε προσομοίαζαν προς ακριβή προϋπολογισμόν.

Συνεπεία της αισχρότητος ή της ανικανότητος των δημοσίων υπαλλήλων, οι δημόσιοι λογαριασμοίευρίσκονται εις χαώδη κατάστασιν. Όλα όσα σας είπα....εν σχέσει με την απόλυσιν παντός τιμίου ανθρώπου και με την διαπραγήν του δημοσίου χρήματος είς την Σύρον και αλλαχού είναι απολύτως αληθή. Εκατομμύρια οφείλονται εις το κράτος και δεν γνωρίζομεν ποιοι είναι οι οφειλέται μας, διότι τα βιβλία εισπράξεων έχουν εξαφανισθεί. Αυταί είναι αι ανακοινώσεις τας οποίας είχα να κάμω περί της οικονομικής καταστάσεως».

Εννοείται ότι αυτοί οι οφειλέτες ήταν οι τσιφλικάδες κι οι τοκογλύφοι, γιατί ο φτωχός λαός υποχρεωνότανε με βασανιστήρια μεσαιωνικά να πληρώνει τους αβάσταχτους φόρους. Τοφοροκυνηγητό είχε μεταβληθεί σε εξοντωτικό ανθρωποκυνήγι. Μια χρονολογία ξεσηκώθηκε όλη η Ευρώπη, όταν μαθεύτηκαν τα κατορθώματα ενός μεταβατικού αποσπάσματος που στάλθηκε απ' την κυβέρνηση στη Μεσσηνία, για να εισπράξει τους φόρους. Κάθε βασανιστήριο που ήτανε δυνατό να εφεύρει η εγκληματική φαντασία των σταυρωτήδων και καραβανάδων, εφαρμόστηκε στους δυστυχισμένους αγρότες. Χρησιμοποίησαν ακόμα και καυτό λάδι και λιωμένο κερί!

Ο στρατός κι η χωροφυλακή είχαν τότε δύναμη 8.000 άντρες κι άπ' αυτούς οι 1.100 ήταν αξιωματικοί. Το ναυτικό είχε εν ενεργεία 429 αξιωματικούς, χωρίς ούτε ένα καράβι κατάλληλο να πλεύσει. Φτάσανε σε τέτοια χάλια, ώστε το 1848 δεν βρισκότανε πεντάρα στα ταμεία κι αναγκάστηκε το δημόσιο να δανειστεί λίγες εκατοντάδες λίρες για τα έξοδα του Τρικούπη, πού θα πήγαινε να συγχαρεί τον Μαξιμιλιανό, τον αδερφό του Όθωνα, γιατί έγινε βασιλιάς της Βαυαρίας αντικατασταίνοντας τον πατέρα του, τον «εστεμμένο ποιητή» πού τον είχε ξελογιάσει ή Λόλα Μοντέζ κι έχασε για χατίρι της το θρόνο.

_________________

http://www.iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=1010:-1833-&catid=55:an-oikonomia&Itemid=283

Ο άγνωστος ανδριάντας του Νίκου Μπελογιάννη στο Βερολίνο

ΗΡΑΚΛΗΣ ΚΑΚΑΒΑΝΗΣ

Στις προτάσεις της φίλης - «ξεναγού» στο Βερολίνο για τα μέρη που έπρεπε να επισκεφτώ, ήταν και το άγαλμα του Νίκου Μπελογιάννη στις κτιριακές εγκαταστάσεις μιας ανώτερης τεχνικής και οικονομικής σχολής σήμερα, που την περίοδο της ΓΛΔ στεγάζανε την Ανωτέρα Σχολή Οικονομικών της ΛΔ Γερμανίας.

Το πανεπιστήμιο βρίσκεται στο ανατολικό διαμέρισμα Karlshorst του Βερολίνου. Εκεί στο προαύλιο της σχολής, μπροστά από το κτίριο της διοίκησης, στέκεται επιβλητικά ο μπρούτζινος ανδριάντας. Μαζί με τη βάση του τέσσερα μέτρα ύψος. Στη βάση του με μπρούτζινα κεφαλαία γράμματα είναι γραμμένα τα εξής: Νίκος Μπελογιάννης / Γεννημένος το 1915 / στην Αμαλιάδα της Πελοποννήσου / εκτελέστηκε στις 30.3.1952 / στο Γουδί της Αθήνας. Και από κάτω: «Αγωνιζόμαστε για να έρθουν στη χώρα μας καλύτερες μέρες, χωρίς πείνα και πόλεμο. Για αυτό το σκοπό αγωνιζόμαστε και αν χρειαστεί, θα θυσιάσουμε ακόμη και τη ζωή μας».

Τα κοντά 60 χρόνια έχουν αφήσει έντονα τα σημάδια του στην επιφάνεια του γλυπτού, χωρίς όμως να αφαιρεί το παραμικρό από τη μεγαλοπρέπειά του. Κάποιες εργασίες συντήρησης του μνημείου είναι πλέον απαραίτητες. Στη βάση του τα υπολείμματα από λίγα γαρίφαλα που άφησαν κάποιοι προηγούμενοι επισκέπτες του. Στην επέτειο της εκτέλεσης κάποια παλιοί πολιτικοί πρόσφυγες αλλά και νεότεροι μετανάστες το επισκέπτονται.

Η επίσκεψη αυτή ήταν η αφορμή για την αναζήτηση πληροφοριών για τον καλλιτέχνη και το ιστορικό δημιουργίας του ανδριάντα. Δύο οι αναφορές στο μνημείο. Ένα αφιέρωμα της «Ντόιτσε Βέλε» και ένα αφιέρωμα του περιοδικού «Εξάντας» του Βερολίνου (τεύχος 12, Μάιος 2010) που υπογράφει ο Γιώργος Μ. Βραζιτούλης.

Διεθνής κινητοποίηση

Η εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη στις 30 Μάρτη 1952 προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις. Έκφραση αυτών των αντιδράσεων ήταν και το άγαλμα στο ανατολικό Βερολίνο που δυστυχώς το αγνοούμε. Η διεθνής αντίδραση για τη ματαίωση της εκτέλεσης με διαμαρτυρίες και τηλεγραφήματα προς την κυβέρνηση και τον βασιλιά, έλαβε τεράστιες διαστάσεις. Στο πρωθυπουργικό γραφείο και στα Ανάκτορα έφταναν καθημερινά εκατοντάδες γράμματα και τηλεγραφήματα απ’ όλες τις γωνιές της γης. Εκατοντάδες οι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, με τα δικά τους «όπλα», έδωσαν χρώμα σε αυτό το κίνημα. Αποκορύφωμα, το έργο του Πικάσο «Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο».

Αίσθηση και συγκίνηση προκάλεσε η στάση του Νίκου Μπελογιάννη στους Ανατολικογερμανούς και ειδικά στους διανοούμενους και καλλιτέχνες. Η νεαρή τότε ΓΛΔ (δημιουργήθηκε το 1950) όπου ζούσαν πλέον ως πολιτικοί πρόσφυγες αρκετοί μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ, πρωτοστατεί στις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και συμπαράστασης. Πολυάριθμες ήταν οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας σε όλη τη χώρα και μεγάλος ο αριθμός των τηλεγραφημάτων προς την ελληνική κυβέρνηση για αποτροπή του μοιραίου. Συνεχείς οι αναφορές στον Τύπο. Η εκτέλεση προκαλεί νέο κύκλο αντιδράσεων. Η διαμαρτυρία μετατρέπεται σε οργή, αγανάκτηση και αποτροπιασμό. Η «Neues Deutschland» την 1 Απριλίου, στην πρώτη της σελίδα, δίπλα από μια φωτογραφία του Μπελογιάννη, φέρει τον τίτλο: «Ο φόνος του Μπελογιάννη εξεγείρει την υφήλιο». Τα δημοσιεύματα και οι αντιδράσεις συνεχίζονται για αρκετό καιρό. Σχολεία εργοστάσια φορείς νεολαιίστικες οργανώσεις συνδικάτα εκδίδουν ανακοινώσεις καταδίκης και διαμαρτυρίας. Πολλές οι μορφές απόδοσης τιμής στον Έλληνα κομμουνιστή μάρτυρα. Πλατείες, δρόμοι, σχολεία, ανώτερες σχολές, εργοστάσια, μπριγάδες εργατών ακόμη και μηχανήματα αποκτούν τιμητικά το όνομα του Νίκου Μπελογιάννη.

Το άγαλμα

Στις 21 Νοεμβρίου 1952, το Οικονομικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου υπέγραψε συμβόλαιο με τον γλύπτη René Graetz για το άγαλμα του Νίκου Μπελογιάννη το οποίο θα στηνόταν στον προαύλιο χώρο του πανεπιστημίου. Στη σχολή αυτή εκπαιδεύονταν τα μελλοντικά στελέχη των διαφόρων κρατικών επιχειρήσεων της χώρας ενώ φιλοξενούνταν και πολλοί σπουδαστές αδελφών σοσιαλιστικών χωρών από όλη την υφήλιο. Το σκεπτικό της επιλογής ήταν ότι, σε ένα τέτοιο χώρο, το μνημείο θα συνείσφερε επιπλέον στη σφυρηλάτηση ενός πνεύματος διεθνισμού στις νεότερες γενιές.

Όπως παραδέχεται και η Barbara Barsch, ιστορικός τέχνης που έχει γράψει διατριβή για τον René Graetz: «Ήταν κάτι το πρωτόγνωρο για την εποχή. Για πρώτη φορά καλλιτέχνης της Ανατολικής Γερμανίας ασχολούνταν με ένα διεθνιστικό θέμα και κυρίως: έφτιαχνε άγαλμα για κάποιον που δεν ήταν Γερμανός».

Ο René Graetz, γνώριζε ήδη την υπόθεση Μπελογιάννη και δέχθηκε με ενθουσιασμό, γιατί όπως λέει η ιστορικός τέχνης Barbara Barsch «ήταν στρατευμένος. Και το γεγονός ότι εκτελέστηκε ένας αγωνιστής, επειδή δεν ήθελε να αρνηθεί την ιδιότητα του κομμουνιστή τον είχε συγκλονίσει». Είχε όμως να αντιμετωπίσει κάποια προβλήματα. Έπρεπε η αναπαράσταση του ήρωα να είναι όσο γινόταν περισσότερο ρεαλιστική, πράγμα όχι εύκολο, αφού το μόνο στοιχείο που είχε στη διάθεση του ήταν κάποιες ασπρόμαυρες φωτογραφίες από τον τύπο της εποχής. Επιπλέον, το έργο θα έπρεπε στη τελική του μορφή να αρέσει όχι μόνον στους Γερμανούς υπεύθυνους αλλά και στους εκπροσώπους των Ελλήνων προσφύγων, μερικοί από τους οποίους μάλιστα είχαν γνωρίσει προσωπικά τον ήρωα. Γι’ αυτό από το ξεκίνημα της δουλειάς του ο Graetz αναζήτησε τη συμβουλή και τη γνώμη του παλαίμαχου σήμερα δημοσιογράφου του Ριζοσπάστη Θανάση Γεωργίου, ο οποίος «θυμάται ότι ο καλλιτέχνης του ζήτησε τη γνώμη για μια πιθανή αναπαράσταση του Μπελογιάννη, κατά τη στιγμή της εκτέλεσης, με τα χέρια του δεμένα πισθάγκωνα. Η στάση αυτή δεν άρεσε στον ερωτώμενο, αφού τη θεώρησε κατά κάποιο τρόπο ηττοπαθή και μειωτική για τον ήρωα. Έτσι προτιμήθηκε η τωρινή, σαν μια πιο θαρραλέα στάση του σώματος, με τα χέρια σχεδόν απελευθερωμένα από τα δεσμά, γεμάτα αποφασιστικότητα και δύναμη».

Τα αποκαλυπτήρια

Το γύψινο πρωτότυπο του αγάλματος εκτίθεται τo καλοκαίρι του 1954, σε μια έκθεση βερολινέζων καλλιτεχνών, στο Μουσείο της Περγάμου. Λίγους μήνες μετά, στα τέλη του Οκτωβρίου του ίδιου έτους, το πρωτότυπο γύψινο μοντέλο του ανδριάντα έβρισκε το δρόμο του προς το χυτήριο. Οι εργασίες κράτησαν οκτώ περίπου βδομάδες και στις 29 Δεκεμβρίου 1954 ο μπρούτζινος ανδριάντας του Μπελογιάννη έφτανε πλέον με τρένο στο σταθμό Ostbahnhof του Βερολίνου και από εκεί με φορτηγό στη Σχολή. Ο δημιουργός του έκανε τις τελευταίες διορθώσεις και βελτιώσεις και διαμορφώθηκε το βάθρο. Προστέθηκαν και τα στοιχεία της επιγραφής σε συνεργασία με τους Έλληνες εκπροσώπους των πολιτικών προσφύγων.

Τα επίσημα αποκαλυπτήρια του μνημείου έγιναν την παραμονή της Πρωτομαγιάς του 1956. Στο πρωτομαγιάτικο φύλλο της εφημερίδας Neues Deutschland» υπάρχει η είδηση με τίτλο «Αποκαλυπτήρια του Μνημείου-Μπελογιάννη στο Βερολίνο» όπου αναφέρεται ότι έγιναν τα αποκαλυπτήρια του μνημείου «του Έλληνα πατριώτη και προλεταριακού αγωνιστή Νίκου Μπελογιάννη», παρουσία αντιπροσωπείας του ΚΚΕ. Στην εκδήλωση τοποθέτησης του ανδριάντα η διευθύντρια της Σχολής Eva Altmann έκανε την ομιλία, ενώ «στο όνομα της ελληνικής εργατικής τάξης» ο Καθηγητής Πέτρος Κόκκαλης ευχαρίστησε τη Σχολή για την εκτίμηση της προσφοράς του Μπελογιάννη για την απελευθέρωση του Ελληνικού λαού».

Κάποιες μέρες μετά, στην εφημερίδα Sonntag της 27ης Μαΐου 1956, αρθρογράφος με αρχικά Κ.Η. θα σχολιάσει για το μνημείο:

«Το μνημείο για τον Νίκο Μπελογιάννη, τον Έλληνα αγωνιστή της Ελευθερίας, ένα μπρούτζινο γλυπτό του René Graetz, αποτελεί μια καλή και αισθησιακή παρουσία μέσα στο προαύλιο της Ανωτέρας Σχολής Οικονομικών στο Karlshorst. Εκατοντάδες φοιτητές περνούν καθημερινά μπροστά από τον μπρούτζινο ανδριάντα του αλύγιστου, υπερήφανου ανθρώπου, που θυσίασε τη ζωή του για την ελευθερία του λαού του.

»Τα χέρια του είναι δεμένα, όμως η σφιγμένη γροθιά του αριστερού του χεριού συγκρατεί την τεράστια ενέργεια αυτού του αγωνιστή, που ξέρει ότι δεν είναι μόνος, ενώ η ανοιχτή δεξιά παλάμη του ετοιμάζεται με βία και σιγουριά να εκδηλώσει την αντίστασή του ενάντια στους εχθρούς της ελευθερίας, τους εχθρούς της ειρήνης, τους εχθρούς της κοινωνικής προόδου. Ο άνδρας στέκεται λίγο πριν την εκτέλεσή του, με το δεξί του πόδι προτεταμένο, έχοντας συνείδηση των ορίων της δράσης του τη στιγμή αυτή, δεν προχωρεί πλέον, παραμένει αλυσοδεμένος ακίνητος, στέκεται με αισιοδοξία πάνω στο έδαφος που το μοιράζεται με όλους τους ομοϊδεάτες του στον κόσμο, οι οποίοι θα συνεχίσουν τον αγώνα του.

»Ο René Graetz, σε ένα ώριμο και δυνατό έργο τέχνης, μορφοποίησε αυτόν το μοναχικό ήρωα του ελληνικού λαού, όπως αυτός τιμάται εδώ, σε ένα σύμβολο του αγώνα για την ελευθερία όλων των ανθρώπων και λαών που αγαπούν την ειρήνη, σε μια ζωντανή, πειστική και διαρκώς γόνιμη πραγματικότητα».

Ο γλύπτης René Graetz

Ο René Graetz έχει μια περιπετειώδη βιογραφία και ένα ιδιαίτερο στίγμα στην Τέχνη. Γεννήθηκε στις 2 Αυγούστου 1908 στο Βερολίνο τυχαία. Στο ταξίδι εξορίας του Ρώσου πατέρα, τυπογράφος στο επάγγελμα και της Ιταλίδας μητέρας του. Τα νεανικά του χρόνια τα πέρασε στη Γενεύη, όπου εκπαιδεύτηκε και αυτός ως τυπογράφος με ειδίκευση στη βαθυτυπία. Στην Ελβετία παρέμεινε ως το 1929, χρονιά που κέρδισε το πρώτο βραβείο της αγγλικής εφημερίδας «Times», ως καλύτερος τυπογράφος και στη συνέχεια μετοίκησε στο Cape Town της Νότιας Αφρικής. Εκεί δούλεψε ως μηχανικός σε μεγάλη εκτυπωτική εταιρεία, στην ίδρυση της οποίας συνέβαλε. Εκεί έζησε και εργάστηκε στο επάγγελμά του έως το 1938. Στο διάστημα αυτό άρχισε να δραστηριοποιείται πολιτικά, ως μέλος του εκεί συνδικάτου τυπογράφων, ενώ το 1932 ξεκίνησε τις σπουδές του στη γλυπτική, στη νεοϊδρυθείσα Σχολή Καλών Τεχνών. Το 1935 δημιουργήθηκαν τα πρώτα γλυπτά έργα του, ενώ είχε ήδη εγκαταλείψει το μέχρι τότε επάγγελμά του. Το 1938, μετά από διώξεις για την πολιτική του δραστηριότητα, θέλησε να επιστρέψει στην Ευρώπη. Αν και δεν τον συνδέει τίποτα με τη φασιστική Γερμανία, πήρε γερμανικό διαβατήριο επειδή γεννήθηκε στο Βερολίνο. Επέστρεψε και εγκαταστάθηκε αρχικά στο Παρίσι, στη Ζυρίχη για να καταλήξει το 1939 στο Λονδίνο.

Με το ξέσπασμα του Πολέμου εγκλείστηκε, λόγω του γερμανικού διαβατηρίου του, μαζί με εκατοντάδες άλλους γερμανούς που ζούσαν στη Μ. Βρετανία, σε ένα ειδικό στρατόπεδο περιορισμού στον Καναδά. Μέχρι τότε δεν είχε καμία σχέση με τη Γερμανία ή τους Γερμανούς. Γλώσσες του ήταν η γαλλική και τα αγγλικά. Εκεί ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με Γερμανούς κομμουνιστές και αντιφασίστες, με άλλους καλλιτέχνες, όπως οι Theo Balden, Heinz Worner κ.ά. και εισχώρησε στην παράνομη ομάδα του Γερμανικού ΚΚ. Η περίοδος αυτή τον διαμόρφωσε σε έναν στρατευμένο καλλιτέχνη με καθαρούς πολιτικούς προσανατολισμούς. Το 1941, μετά την απόλυση όλων των αντιφασιστών κρατούμενων από το στρατόπεδο, επέστρεψε στο Λονδίνο όπου συμμετείχε στον εκεί ενεργό σύνδεσμο Γερμανών καλλιτεχνών και διανοουμένων Freier Deutscher Kulturbund. Την εποχή εκείνη γνώρισε και τον Henry Moore, τον οποίο επισκεπτόταν τακτικά στο ατελιέ του. Από το 1944 ήταν παντρεμένος με την Ιρλανδέζα Elizabeth Shaw, γραφίστρια και αργότερα διάσημη συγγραφέα παιδικών βιβλίων στη ΛΔΓ. Μετά τον πόλεμο, το 1946, εγκαταστάθηκε μαζί με άλλους εξόριστους στο ανατολικό τμήμα της Γερμανίας, με σκοπό τη σοσιαλιστική ανοικοδόμηση της χώρας.

Στο ευρύτερο κοινό έγινε γνωστός με τη συμμετοχή του, στη δημιουργία των μνημείων του Buchenwald, το 1958, με τρία ανάγλυφα στηλών, και του Sachsenhausen, το 1959, με τη μεγαλόσωμη ομάδα γλυπτών με τίτλο «Απελευθέρωση». Ανάμεσα στα έργα του είναι και ένα αγαλματίδιο αφιερωμένο στη Ρόζα Λούξεμπουργκ (1973). Εκτός των διάφορων γλυπτών δημιούργησε επίσης πολλά έργα ζωγραφικής (ακουαρέλες) και κεραμικής. Το 1973 τιμήθηκε με το Βραβείο Käthe-Kollwitz της Ακαδημίας των Τεχνών και με το Αργυρούν Πατριωτικό Μετάλλιο Προσφοράς της ΛΔΓ, ενώ είχε επίσης βραβευτεί, το 1959, για τη συμμετοχή του στο Μνημείο του Buchenwald, με το Εθνικό Βραβείο της χώρας. Ο René Graetz πέθανε απροσδόκητα στις 17 Σεπτεμβρίου 1974, στη μικρή κωμόπολη του Graal-Müritz της Ostsee, κατά τη διάρκεια αποθεραπευτικών διακοπών.

EgnatiaPost

Από Οικοδόμος

Αριστερά και Ανατροπή: Δημήτρης Μπάτσης: Eκδήλωση για την εποχή, τη ζωή κ...

Αριστερά και Ανατροπή: Δημήτρης Μπάτσης: Eκδήλωση για την εποχή, τη ζωή κ...: Τα μέλη του νεοσύστατου Ινστιτούτου Κοινωνικών Ερευνών Δημήτρης Μπάτσης  (το οποίο δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Σχεδίου Β), έχουν δώσε...

Το αντάρτικο στην Πελοπόννησο

Του Νίκου Μπελογιάννη*

Ο Δημοκρατικός Στρατός στην Πελοπόννησο αντρώθηκε κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, πιο δύσκολες ίσως απ’ αυτές που συνάντησαν οι άλλες περιοχές της χώρας.       

Μια πρώτη δυσκολία στεκόταν το γεγονός ότι ο Μωριάς ήταν από παλιά το πιο γερό κάστρο της αντίδρασης και του φαυλοκρατικού παλαιοκομματισμού, και το λαϊκο-δημοκρατικό κίνημα, μετά την απελευθέρωση από τους γερμανούς, παρ’ όλο του το πλάτος, δεν είχε ακόμη καταχτήσει αποφασιστικά την πλειοψηφία του λαού. Εμπόδιο σ’ αυτό είχαν σταθεί και ορισμένες αδικαιολόγητες υπερβασίες, που διαπράχτηκαν στη διάρκεια της κατοχής.

Άλλη δυσκολία βρισκόταν στο ότι με τη μεταβαρκιζιανή τρομοκρατία όλα τα ζωντανά και δυναμικά στοιχεία από τα περισσότερα χωριά κι από αρκετές πολιτείες σηκώθηκαν κι έφυγαν για την Αθήνα (πάνω από 15.000), αφήνοντας πέρα για πέρα ελεύθερο το πεδίο δράσης στις συμμορίες των λήσταρχων, που μαζί με τους ένοπλους φανατικούς χίτες και τους υπόλοιπους εξοπλισμένους δεξιούς των χωριών, έφταναν τις 12.000.

Για τους λόγους αυτούς, η ανάπτυξη του αντάρτικού στην Πελοπόννησο στάθηκε στην αρχή κάπως δύσκολη και βασανιστική. Οι πρώτοι ένοπλοι καταδιωκόμενοι βασικά είχανε ν’ αντιμετωπίσουν δύο μεγάλα προβλήματα. Το πρόβλημα της συμφιλίωσης με τους φιλήσυχους δεξιούς και της απομόνωσης των τρομοκρατών, και το πρόβλημα της στρατολογίας.

Μπορούμε να πούμε ότι και τα δύο μπήκαν εξαρχής σε σχετικά καλό δρόμο. Στο ζήτημα της συμφιλίωσης έλλειψαν οι αυταπάτες, σχετικά με τον τρόπο της πραγματοποίησής της εκείνη την εποχή. Το Σεπτέμβρη του’ 46, ένα συγκρότημα ανταρτών κύκλωσε ξαφνικά το μεσημέρι ένα χωριό της Μεγαλούπολης κι έπιασε όλους σχεδόν τους ενόπλους. Αφού τους πήρε τα όπλα, συγκέντρωσε όλους τους κατοίκους του χωριού, δήλωσε ότι δεν πρόκειται να πειράξει κανένα αν ζήσουν ήσυχοι και μονοιασμένοι και πάψουν να’ ναι όργανα των εχθρών του λαού, κι ύστερα μπροστά σ’ όλους έσπασε τα όπλα που είχαν παραδόσει οι δεξιοί. Με τον ίδιο τρόπο αιφνιδιάστηκαν μέσα σε λίγες μέρες αρκετά εξοπλισμένα χωριά σε διάφορες περιφέρειες της Πελοποννήσου. Αλλού χωρίς αντίσταση κι αλλού με μικροαντίσταση, αφοπλίστηκαν όλα, χωρίς να τιμωρηθούν ούτε εκείνοι που αντιστάθηκαν.

Η τέτοια ταχτική είχε μεγάλον αντίχτυπο στις χιλιάδες των ένοπλων δεξιών, που ουσιαστικά εξουδετερώθηκαν. Ακόμα και αρκετοί από εκείνους που με την εμφάνιση των πρώτων ομάδων μας είχαν από φόβο καταφύγει στις πολιτείες, αρχίσανε να ξαναγυρίζουν στα χωριά τους. Έτσι απομονώθηκαν οι συμμορίες των τρομοκρατών κι ο αγώνας τώρα ενάντιά τους μπορεί να ήταν ακόμα πολύ σκληρός, αλλά πάντως ήταν πιο εύκολος από πρώτα, όταν οι συμμορίες στηρίζονταν στη μάζα των ένοπλων δεξιών και λίγο- πολύ και των άοπλων. Τέλος, η εξόντωση του Κατσαρέα υποχρέωσε τους περισσότερους ληστές να κλειστούν μέσα στις πολιτείες.

Για τη λύση του προβλήματος της στρατολογίας, αποφασιστικό βήμα στάθηκε το χτύπημα της Σπάρτης και η απελευθέρωση των λαϊκών αγωνιστών. Από την περίοδο αυτή τα τμήματα του ΔΣΕ στην Πελοπόννησο αντρώνονται κι αρχίζουνε να σημειώνουν μια σειρά αξιόλογες επιτυχίες, που κυριολεκτικά αναστάτωσαν τους μοναρχοφασίστες και τ’ αφεντικά τους. Πού οφείλονται αυτές οι επιτυχίες;

***

Μια κύρια αιτία για αυτές τις επιτυχίες είναι η σωστή ταχτική που ακολούθησε το αντάρτικο στην Πελοπόννησο. Η ταχτική αυτή είναι καλά προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες και ιδιομορφίες και στηρίζεται στην αδιάκοπη κίνηση, τον ελιγμό και τον αιφνιδιασμό του αντίπαλου. Αντί να κολλήσουν κάπου και να τους βρίσκει όταν θέλει εκεί ο εχθρός, κινούνται και διεισδύουν αδιάκοπα στις πιο νευραλγικές εχθρικές περιοχές, υποχρεώνοντας τον εχθρό να τρέχει λαχανιασμένος από πίσω τους.

Άλλο χαρακτηριστικό της ταχτικής του αντάρτικου στην Πελοπόννησο είναι η προσεχτική εκλογή του στόχου και η συγκέντρωση πάνω σ’ αυτόν της πιο γερής και καλά οργανωμένης κρουστικής δύναμης, που μπορούνε να διαθέσουν. Γι’ αυτό και οι αποτυχίες τους, ακόμα και σε κατοικημένους τόπους, είναι ασήμαντες.

Επίσης τρίτο χαρακτηριστικό της ταχτικής τους είναι η μαζική ενέδρα. Στον πόλεμο που κάνουμε σήμερα η ενέδρα στα χέρια μας αποτελεί ένα γερό όπλο και οι δυνατότητες που έχουμε σ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδας είναι πολύ μεγάλες. Με την ενέδρα, όταν τη συνδυάσεις και με καλά μέτρα ασφαλείας, προξενείς στον εχθρό μεγάλη φθορά και παίρνεις λάφυρα, χωρίς να’ χεις ποτέ σοβαρές απώλειες. Παρ’ όλ’ αυτά, μέχρι σήμερα πολλές μονάδες μας υποτίμησαν πολύ αυτή τη μορφή πολέμου. Αντίθετα στην Πελοπόννησο μπαίνει στην πρώτη γραμμή. Εκεί τα τμήματά μας πολλές φορές λουφάζουν με πείσμα και υπομονή δύο και τρεις μέρες πάνω από τη δημοσιά, το υποχρεωτικό πέρασμα ή τη σιδηροδρομική γραμμή, περιμένοντας να φανεί η μοναρχοφασιστική φάλαγγα ή το τραίνο.

Τέλος, κάτι άλλο που αξίζει ιδιαίτερα να τονιστεί είναι η πονηριά. Επανειλημμένα σχηματισμοί ανταρτών μεταμφιέστηκαν σε χωροφύλακες κι αιφνιδίασαν τους μοναρχοφασίστες μέρα μεσημέρι. Μια άλλη φορά πήραν ένα τηλέφωνο κι ενώνοντάς το με το τηλεγραφικό σύρμα στο δρόμο, πήραν σύνδεση με την Τρίπολη. Ζήτησαν αμέσως δήθεν βιαστικά τη διοίκηση της χωροφυλακής, είπαν (αυτός που τηλεφωνούσε), ότι είναι ο αρχηγός της Χ ενός γνωστού χωριού κι ότι στο χωριό τους μπήκαν αντάρτες. Σε λίγο μερικά αυτοκίνητα γεμάτα χωροφύλακες ξεκινούσαν από την Τρίπολη βιαστικά βιαστικά για ενίσχυση. Λίγο παραέξω τους είχαν στήσει καρτέρι οι αντάρτες και τους περιποιήθηκαν όλους. Αυτό το φιάσκο το’ παθαν αρκετές φορές οι μοναρχοφασίστες και κατάντησε στο τέλος να μην πιστεύουν κανένα, που τους ειδοποιούσε για μια εμφάνιση των ανταρτών, έστω κι αν αυτή ήταν σωστή.

Τέτοια παραδείγματα θα μπορούσαμε ν’ αναφέρουμε πάρα πολλά.

***

Δεύτερη βασική αιτία για τις βαθιές και γερές ρίζες που’ πιασε το αντάρτικο στην Πελοπόννησο είναι η σωστή πολιτική του και οι καλές σχέσεις του με το λαό. Δημιουργώντας όπου μπορούσαν τη λαϊκή εξουσία και συγχρόνως καίγοντας όπου μπορούσαν μέσα στις φωλιές του εχθρού τις τράπεζες, εφορίες, αγρονομεία, ειρηνοδικεία, χωροφυλακές κλπ, που τόσο τα μισεί ο κόσμος, έκαναν όλο το λαό να νιώσει το βαθύτερο λαϊκό επαναστατικό περιεχόμενο του αγώνα μας και να τον βλέπει με συμπάθεια.

Φροντίζουνε να μην επιβαρύνουν ή να μη ζημιώνουν άσκοπα το λαό. Πολλές φορές έτυχε σε αυτοκίνητα ή σε τραίνα να πιάσουν μαζί με τ’ άλλα λάφυρα και το μοναρχοφασιστικό ταχυδρομείο. Μέσα στην αλληλογραφία βρέθηκαν και επιταγές ή δολάρια, που’ στελναν έλληνες της Αμερικής σε φτωχούς συγγενείς τους. Αυτά τα ξανάκλειναν σε καινούργιο φάκελο και φροντίζανε να τα στείλουν ταχυδρομικώς στον παραλήπτη, που κατάπληχτος αλλά κι ευχαριστημένος έβλεπε να παίρνει τα λεφτά μέσω του Δημοκρατικού Στρατού.

***

Μιλώντας εδώ για τα θετικά σημεία της δράσης του αντάρτικου στο Μωριά, πρέπει επίσης ιδιαίτερα να τονίσουμε τους αδιάσπαστους δεσμούς, που σφυρηλατούνται αδιάκοπα ανάμεσα στα στελέχη και στους απλούς μαχητές. Οι αντάρτες λατρεύουν τους διοικητές τους, μοιράζονται μαζί τους και τις χαρές και τις λύπες τους. Κι οι διοικητές δείχνουν μια απέραντη στοργή και φροντίδα για τους άντρες τους. Κάθε μαχητή τον θεωρούν σαν ένα πολύτιμο κεφάλαιο και ανάμεσα στ’ άλλα φροντίζουν ώστε στις επιχειρήσεις να’ χουν όσο το δυνατό λιγότερες απώλειες.

***

Το αντάρτικο στην Πελοπόννησο αντιμετωπίζει κι αυτό μεγάλες δυσκολίες στα πυρομαχικά και στο επιμελητειακό. Κάθε σφαίρα για να τη ρίξουν πρέπει να είναι βέβαιοι ότι θα πάρουν από τον εχθρό τουλάχιστον μια άλλη. Ο εχθρός για να δικαιολογήσει κι εκεί τις αποτυχίες του μιλάει, όπως παντού, για έξωθεν ενίσχυση κλπ. Όμως στις διαταγές επιχειρήσεων των τμημάτων μας της Πελοποννήσου θα συναντήσετε πάντοτε προς το τέλος και τις δύο γραμμές που γράφουν: Ανεφοδιασμός σε πυρομαχικά: Από τον εχθρό. Επιμελητεία: Από τον εχθρό.

***

Η αλήθεια είναι ότι για τα τμήματά μας της Πελοπονννήσου οι δυσκολίες όσο πάνε και γίνονται μεγαλύτερες. Το γεγονός όμως ότι μέχρι σήμερα τα κατάφεραν καλά, γεννάει τη βεβαιότητα ότι και τώρα θα τα καταφέρουν έτσι ώστε ν’ αποτελούν μια εξαιρετικά υπολογίσιμη δύναμη του ΔΣΕ, που αδιάκοπα αναπτύσσεται και κοντά στ’ άλλα ξεκουρελιάζει και τα μοναρχοφασιστικά παραμύθια για έξωθεν ενίσχυση κλπ.

____________

Από το περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός» Ιούνης 1948 σελ. 201-202

http://ellinikosemfilios.blogspot.gr/2012/05/blog-post_20.html

Η ΕΒΔΟΜΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ

ΧIV αιώνας. Ο ιππότης Αντώνιος Μπλοκ (Μαξ φον Σίντοφ) μαζί με τον ιπποκόμο του Γιονς (Γκούναρ Μπιόρνστραντ) επιστρέφουν από τις σταυροφορίες στην πατρίδα απ” όπου έλειψαν για εννέα χρόνια. Στο δρόμο συναντούν τον Θάνατο (Μπένγκτ Έκεροτ) μεταμφιεσμένο σε μαυροντυμένο άντρα, ο οποίος θα ζητήσει από τον ιππότη να τον ακολουθήσει.

Ο ιππότης με τη σειρά του θα του προτείνει να παίξουν μια παρτίδα σκάκι: Αν ο ιππότης κερδίσει την παρτίδα, κερδίζει και τη ζωή του. Όμως δεν προλαβαίνουν να τελειώσουν τη παρτίδα καθώς ο ιπποκόμος ξυπνάει. Ο ιππότης και ο συνοδός του συνεχίζουν τον δρόμο τους, ενώ η παρτίδα του με τον Θάνατο θα συνεχιστεί αργότερα.

Καθώς οι πρωταγωνιστές προχωρούν, συναντούν τα χωριά που μαστίζονται από την πανούκλα. Στην πορεία τους σώζουν μια κοπέλα από βιαστή και την παίρνουν μαζί τους, όπως επίσης και μια γυναίκα που θα έπρεπε να καεί στη φωτιά ως μάγισσα.

Τον Αντώνιο Μπλοκ βασανίζουν υπαρξιακά προβλήματα. Στην αναζήτηση της λύσης βρίσκει μια εκκλησία και εξομολογείται στον ιερέα, στον οποίο διηγείται το σχέδιο του που έχει σκεφτεί ώστε να νικήσει το Θάνατο στο σκάκι. Δεν καταλαβαίνει όμως ότι ο ιερέας είναι ο ίδιος ο Θάνατος.

Στο τέλος ο Θάνατος κερδίζει την παρτίδα και παίρνει τον Αντώνιο Μπλοκ μαζί του.

πηγή